Парижда са тават ава... Лезгияр вирина  |  5(276) 2014  |  C.Къайинбеган руш

     Чпихъ чIехи алакьунар авай  лезги жегьилрин хъсан суракьар атайла  чи гзаф ватанэгьлийриз хьиз зазни рикIивай хвеши жеда. Чпин хиве лезги чIалан, медениятдин таъсиб ч1угун гьатнавай савадлу ва акьуллу гадайрини рушари луварар кутада чахъ. Абурукай садни чна  вичин агалкьунрикай  кIелдайбурув малуматар агакьарзавай яргунжуван Айтен Бабалиева я.  

     КцIар райондин Яргун хуьруьн юкьван мектеб, гуьгъуьнлай Азербайжандин Гьукуматдин Къецепатан Чаларин Институтдин француз чIалан факультет тафаватлувилелди акьалтIарай и викIегь ва савадлу руша гьеле студент тир чIавуз чун вичин адетдинди тушир проектралди мягьтеларзавай. Чирвилерихъ гелкъвезвай ам са кьил Франциядин кьилин шегьер тир Париждиз акъатна. 
     Ина магистратурада кIелай ам аспирантурадик (французри адаз "doctorat" лугьуда, Парижда авай и вини деражадин илимдин ахтармишунрин меркездин тIвар "Ecole Pratique des Hautes Etudes" я.) экечIна.  Французриз азербайжан ч1алан тарсар гузвай и  рушан алакьунрал вири гьейран хьанай. Къе садазни сир туш хьи, эхиримжи йисара Азер-байжанда кIвалахзавай гзаф дипломатри, гьабурукай яз Франциядин Азер-байжанда авай посолдини  азербайжан чIал Айтенавай чирнава.  
     Айтена диссертация "Табасаран ч1алан морфосинтаксис" темадай хвена. 345 чиникай ибарат тир и кIвалах француз ч1алал кхьенва. Адан илимдин регбер тIвар-ван авай алим Жан Пьер Маэ я. Диссертация кIелна кIалубда тунин карда рушаз Къафкъаздин чIаларин пешекар Жиль Отьедини мукьувай куьмек гана. К1валах арадиз акъудун патал Айтен  2010-йисан гатун варцара  Дагъустандин табасаранар яшамиш жез-вай Сыртыч ва Жалгъан хуьрера, гьакIни Дербентда хьана. 
     Ина ада гзаф фольклордин материалар (махар, баядар, манияр...) к1ват1на. Руша чпин 13-75 яшар тир  21 инсандихъ галаз к1валахна. Абурухъ мектебдин аялар, муаллимар, директор, хуьруьн жемятар квай. Инай кIватIай материалри адаз гзаф куьмекна.
Диссертация Айтена алатай йисан декабрдин 13-даз хвена. Жюри ругуд касдикай ибарат тир. Абурукай сад Москвадай эвернавай урус алим, маш-гьур лингвист, Къафкъаздин чIаларин пешекар Дмитрий Ганенков вахтунда виза къачуз тахьана мярекатдив скайпдин куьмекдалди эгечIна. Пуд сятда давам хьайи и илимдин мярекатдин эхирда жюриди Айтеназ эверна, виридан вилик ам тебрикна. Адан  кIвалахдиз вини дережадин къимет (француз чIалал  адаз "trеs honorable avec fеlicitations du jury",  лезгидалди "гзафни-гзаф хъсан, жюридик акатзавайбурун алхишрик кваз" лугьуда) гана. 
    - Вахъ гележегда гьихьтин планар ава? - суалдиз Айтена ик1 жаваб гана:
    - Планар захъ са шумуд ава. Алай вахтунда за  Париждин РагъэкъечIдай патан ЧIаларин ва Цивилизацийрин Институтда (INaLCO) азербайжан чIалан муаллимвиле к1валахзава. Жуван илимдин ахтармишунарни давамарзава. Июндиз Италиядин Пиза, сентябрдиз  лагьайтIа Италиядин  Павиа шегьерда кьиле фена кIанзавай илимдин конференцийрал табасаран ч1алан превербрикай рахада. Парижда "Дуьньядин ч1алар" т1вар алай ктабрин коллекция ава. И коллекциядин сагьиб "Париждин лингвистрин жемият" ("Societe de Linguistique de Paris") я. И жемиятди  заз коллекция паталди лезги ч1алакай са ктаб кхьин теклифнава. Захъ а ктаб лезги литературадин ч1алакай ва  жуван Яргун хуьруьн нугъатдикай кхьидай ният ава. "Routledge Language Family Series" т1вар алай са тешкилатни ава. Гьанайни заз Яргунрин нугъатдикай макъала кхьихь лагьана теклиф ганва.  Захъ жуван диссертация ктаб хьиз чапдай акъуддай фикирни ава. Адаз са кьадар алаваяр хъувуна к1анзава, гьавиляй и гатуз мадни Дагъустандихъ фида. 
    Дагъдин такабур гвай и рушан вири крар руьгь кутадайбур я. Гьавиляй  чна адалди дамахзава, адаз цIийи агалкьу-нар тIалабзава. 
 
C.Къайинбеган руш