РИКIЕЛАЙ РАКЪУР ТИЙИН "Самурдин мектеб"  |  2(339) 2020  |  
   Чи халкьдихъ машгьур ксар гзаф ава. Гьайиф хьи, абурукай са бязибур рикIелай алуднава. И ксари лезги халкьдизни хайи чIалаз гьикI къу-
лугъ авунватIа рикIел хкизмач. Ихьтин крариз рехъ гана кIанзавач.
   Чна рикIелай ракъурнавай камалэгьлийрикай сад Алискендер Алкьвадарви я. Чи машгьур алим ва шаир Гьасан Алкьвадарвидин хтул тир Алискендеракай за кхьей чар 2017-йисан октябрдин вацра «Самур» газетдин чинриз акъатнай. Ингье заз и камалэгьлидикай цIийи делилар гьатна ва за абур кIелдайбурув агакьарун кьетI авуна. 
   1898-йисуз Куьре округдин Алкьвадар хуьре дидедиз хьайи, 1914-йисуз Бакудин реальный училище къизил медалдалди акьалтIарай, гуьгъуьнлай Петрограддин Политехник Университетдик экечIай Алискендера Куьредин Инкъилабдин Комитетдиз регьбервал ганай. Ам гьакIни партизан гьерекатдин чIехиди тир. Гуьгъуьнлай Куьре округдин исполкомдиз регьбервал гайи ада ина гзаф абадвилер кьиле тухванай. Ада сифте яз Чирагъ вацIал 17 тагъиникай ибарат тир муьгъ эцигиз тунай. А муькъуьз къедалди «Алискендаран муьгъ» лугьузва. Адан регьбервилик кваз Куьреда цIудралди мектебар эцигнай. 
   Сифте яз алимди «Дагъустандин география ва адан тарихдин гьакъиндай илим» хьтин гзаф къиметлу эсер кхьенай. Ада гьакIни сифте яз  Дагъустандин 17 маршрут, Дагъустандин этнографиядин карта туькIуьрна. 190 хуьруьн тарихдикайни тарихдин гуьмбетрикай ктаб кхьена. Алимди и ктаб 1938-йисуз чапдай акъудиз гьазурнавай. Ингье гьа йисуз ам репрессиядик кутуна. Ада кхьей ктабдиз маса ксар шерик хьана ва 1965-йисуз и эсер чапна, амма санани А.Алкьвадарвидин тIвар къалурнач. 
   Лезги чIалазни эдебиятдиз мукьувай къуллугъ авур алимди 1929-йисуз «Лезги эдебият чIалан орфографиядин къайдайрин кIватIал» тIвар гана ктаб чапдай акъуднай. А ктабдикай гзаф алимри менфят къачуна, амма садани автордин тIвар кьазвач. Мад са мисал. Алискендер Алкьвадарвиди сифте яз чи фольклордин гзаф махар кIватIна урус чIалаз элкъуьрнай. И рекьяй ада чIугур кьван зегьметарни маса ксари чпин кIвачиз ягъана.
   Икьван гагьди гзафбуруз тийижир маса мисал. А.Алкьвадарвиди чи машгьур алим Мегьамед Гьажиевахъ галаз санал «Урус чIаланни лезги чIалан словардин» винел кIвалахнай. 1938-йисуз и кас кьуна дустагъда тунай ва 1943-йисуз 45 яшда аваз Сыктывкардин дустагъханада рагьметдиз фенай. Репрессиядик акатнава лугьуз Мегьамед Гьажиева гафаргандал Алискендер Алкьвадарвидин тIвар кхьеначир. Гьа икI, чи чIехи камалэгьлиди чIугур кьван зегьметар бедгьавая фенай.
 
Тамилла Бекерова
Дагъустан Республикадин  
Дербент шегьер, муаллим