Цаву илгьам ракъурайла Чи тавдин кIвал  |  11(246) 2011  |  Седакъет Керимова

Дагъустандин сейли шаир, кхьираг, журналист Баху-Меседу Расулова пуд чIалал -урус, авар ва карата чIаларал кхьизвай автор я. Икьван гагьди адан 20 ктаб чапдай акъатнава.
1954-йисуз Дагъустан Респуб-ликадин Ахвах райондин Карата хуьре дидедиз хьайи Баху-Меседуди хайи хуьре юкьван мектеб акьалтIарна Дагъустандин Гьукуматдин Университетдин филологиядин факультетда ва Москвадин М.Горькийдин тIва-рунихъ галай Литературадин Инс-титутда чирвилер къачуна.
Пуд йисуз хайи хуьруьн мектебда муаллимвал авур ада гуьгъуьнлай 17 йисуз ара датIана республикадин «Яру пайдах» газетда кIвалахна. Са шумуд йисуз ада Дагъустандин Гьукуматдин Ра-диодинни Телевиденидин Гунугрин Комитетдин авар чIалал гунугар гьазурзавай отделдин редакторвал авуна.
Ада аял чIавалай шиирар кхьиниз ва Къуръандиз майилвал къалурна. Гьеле 3-синифда кIелдайла рушаз Къуръандин гзаф аятар хуралай чидай. Адан сифте шиирарни аялзамаз чап хьана. РикIе и кьве ашкъи чIехи авур Баху-Меседудикай хъсан шаир хьана, ам Аллагь рикIе аваз гьаждални фена.
Алай вахтунда Дагъустан Республикадин милли сиясатдин ва къецепатан алакъайрин минис-терствода советниквиле кIвалах-завай Б.Расулова гзафбуруз вичихъ чIехи алакьунар авай бажарагълу инсан, девирдив кьадай къиметлу эсеррин автор хьиз чида.
Баху-Меседу Расулова  А.С. Грибоедован тIварунихъ галай Вирироссиядин литературадин премиядин лауреат я.  Ярат-мишунрин рекьяй къазанмишнавай агалкьунрай ам "Имам Шамиль" медалдиз, Дагъустандин Гьуку-матдин ва республикадин милли сиясатдин ва къецепатан алакъайрин министерстводин грамотайризни лайихлу хьанва. Дагъустан Республикадин лайихлу медениятдин кIвалахдар тир, Россиядин Кхьирагрин ва Журналистрин КIватIалрик квай адан ктабар ингилис, араб, азербайжан, черногор, серб, латиш ва маса чIалариз элкъуьрнава.
Баху-Меседу и мукьвара «Самур» газетдин редакциядиз илифна. Адан азербайжан чIалал прозадин сифте ктаб «Зия» нешриятди чапдиз гьазурнава. Шаирдихъ лезги чIалални шииррин ктаб чапдай акъуддай ният ава. Агъадихъ чна Баху-Меседудин авар чIалай лезги чIалаз элкъуьрнавай са шумуд шиир гузва.

ашкъ лугьур начагъвал
Фадлай шиир кхьенвач за ашкъидин,
ТуьхвенватIа рикIе адан ялав, цIай?
Ингье, вегьей вил галукьай чIавуз вак,
ЧкIана зи гьиссерал муг авур къай.

Зи гафарин мурк цIрана чарарал,
Цуьк акъудна кIанивилин цIарари.
Гагь шадвилер, гагьни гъамар бахшна заз,
Сефил рикIиз гецифнавай нурари.

Ни ракъурна гьиссерин цIай какахьай?
Жув куькIуьриз, жувавай гьич агъ тежер.
Ам ашкъ лугьур начагъвал я галукьдай,
Зун лагьайтIа, са начагъ я, сагъ тежер.

АЛАКЬДАЧ
Заз гьар жуьре гьавадикай хуш къведа,
Экуь югъни, мичIи йифни кьабул я.
Къужах ахъа диде чилин багьа тир
Инсанралди дамах авун зи тIул я.

Зи уьмуьрди ракъурнавай гьар легьзе
Багьа я заз, кIани я заз шиир хьиз.
Цаву илгьам ракъурайла нагагьдай,
За элкъуьрда ам са иер шиирдиз.

Вири дуьнья кIани я заз рикIивай,
Гьавиляй за уьмуьрд мана суракьдач.
Гзафбуруз акьул гуда, жувалай
Акьуллудиз уьмуьр гьализ алакьдач.

КЪУРЪАНДИН АЛАМАТ
Араб чIалал кIелдай за,
Акьан тийиз гъавурда.
Йифиз Къуръанд чарари
Заз аламат къалурдай.

Аял тир зун, аятар
Лугьудай гьакI хуралай.
За дидедиз тикрардай
Абур экуьн яралай.

Йисар фена, алатна
А гьарфарин кичIевал.
РикIе Къуръан ава зи,
Чукуриз къе мичIивал.
КIВАЛАХ АВАЧ ХУЬРЕРА
Мехъер хьана варзни туш,
Ялгъуз ама иер свас.
Туна кIанид, чими къул,
Акъатнава чам яргъаз.

Дагъдин хуьре гъам чIугваз,
Рекьер хуьз ава сусар.
Пул къазанмишун патал
Физва шегьерриз ксар.

Садбур кьулухъ элкъведа,
Суса хайила аял.
Садбурун хквен тежез,
Гъурбатда атIуда ял.

Буба такваз, аялар
Фидач йифиз ахвариз.
Хендедайрив ацIанва
Хуьрер, дявед йисар хьиз…


РАБНИ ГЪАЛ
Руш гудайла дидеди,
Бахт лацуди хьуй лугьуз,
Лацу гъал квай раб гудай,
Рушав мехъерин юкъуз.

«Рабни гъал хьиз санал хьуй»,-
Лугьуз алхишдай ада.
«Сад хьайитIа мурадар,
Бахтлу жед куьн дуьньяда».

Дидед гайи рабни гъал
Хуьдай руша аманат.
Гъуьлуьхъ галаз санал кьил
Хуьз жедайвал саламат.

И адет чи жегьилри
Алуднава рикIелай.
Гьавиляй чкIиз кIвалер,
Гьатзава хизанра къай.


ВАХТУНИН ВАНЕР
Къацу махпурда гьатнава чуьллер,
Лацу либас алаз иер я багълар.
Хвеши я жегьилдиз, акваз гирвейра
Живер цIразвай чи кьакьан дагълар.

Сифте теменди дад ганва адаз,
Мукьвара кIвализ къведа цIийи свас.

Гару кап элягъна багъдилай, тежез,
Тарарин хилерай кIвахьзамач миже.
Пешер алахьзава хъипи хьана мад,
Кьурай са кIанчIу, чиз уьмуьрдин дад,

Килигда сефил яз пешериз кьурай,
Адан хур муьгьуьббат, адан хур гьарай.

Са хъуьтIуьн юкъузди, гарни къай авай,
Кьуьзуьда чин кьунвай гъилив зурзазвай,
ТупIарин арадай аквазвай адаз,
Сурарин къванерал лацу живер къваз.

Эгь, ахвар къведани сурун къванериз,
Яб гузвай вахтунин вири ванериз.…


Дегишарна къилихар
Дустар кIани гъуьл вичин
Папахъ галаз къалдавай.
Эхиз тежез и крар,
Паб са маса гьалдавай.

Дерт лагьайла алимдиз,
Секинарна ада ам:
«Жуван сив цуз гъалунив,
КIан ятIа гъуьл хьана рам».

Дишегьлиди фагьумна:
«Четин кар туш им акьван».
Гъуьл цIугъиз, ам секин я,
Сир - сив цванвай гъал я кьван.

Экъуьгъ тежез ама гъуьл,
ГьикI ийида синихар?
Рахан тийир паб акваз,
Дегишарна къилихар.


ДАГЪЛАР ЧЩАЛАЛ АКЬАЛТНАЙТЩА
Дердер вацIуз лугьуда за,
Чуьнуьхарда ада зи сир.
Накъвар дагъдиз аквада зи,
Ам садазни ийидач чир.

Дагъларни - чи пагьливанар
АкьалтнайтIа са къуз чIалал,
Яраб вучар рахадайтIа,
ГьикI жедайтIа чи чилин гьал?

ГьикI акьулар гудайтIа чаз,
Дагълар лугьур рехибуру?
Гьихьтин сирер баянардай,
Чи гирвейрин чIехибуру?



Зи ахвариз илифа
ЖедатIа, заз мичIи йифиз,
Багъиша на ракъинин зар.
Гьинай гъида, жузамир на,
Ви вилерин экв я яр.

КьунватIани варз цифери,
Экуь я ам - вун аваз.…
Заз туьтуьдихъ гелкъвемир вун,
Са верцIи гаф бес я заз.

ХъуьтIуьн цикIиз вучиз цуьквер
КIан я рикIиз къекъифай?
Гьинай гъида, жузамир на,
Зи ахвариз илифа!


ХупI иер я и бере
Къе секин я гьуьл пара,
Я пехъи туш, я дили.
Ятар акьван михьи я,
КIантIа балугъ яхъ гъилив.

Циф алач гьуьлуьн винел,
ХупI иер я и бере.
Балугъ кьаз гьавалат яз,
Са гада ава кьере.

За гъведгъвешар акъудда
Гьуьлуьн кIаняй датIана.
Яргъаравай лепеяр
Тахьуй ахвар атIана.

Элкъуьрайди
Седакъет Керимова я.