КцIарви академикар
Барка  |  7(278) 2014      
     Алай йисан 30-июндиз Азербайжандин Милли Илимрин Академиядиз сечкияр кьиле фена. Чинеба сес гуналди тухвай сечкийра 26 кас академиядин гьакъикъи уьзвивиле хкяна. Член-корреспондентвилин дережадив агакьай 50 касдикай кьвед кцIарвияр я: информатикадин хиляй Камил Айдазаде, механикадин хиляй Гейлани Панагьов. 
      Им Камил муаллимдин уьмуьрда кьуд лагьай, Гейлани муаллимдин уьмуьрда лагьайтIа, кьвед лагьай сечкияр тирди фикирда кьуртIа, и нетижаяр гьикьван рикI шадардайбур ятIа кьатIун четин туш. Хуш хабарди и кьве алим мукьувай чизвай вирибурук руьгь кутуна. Вучиз лагьайтIа абур чпин уьмуьр кьиляй-кьилди илимдиз серф авунвай халисан женгчияр я. Зегьметдал рикI алай, гьахъ вине кьадай, гаф чинал лугьудай викIегь ва къени инсанар тирвиляй и хъсан хабарди вири шадарна.
 
      Информатикадин илимдин рекьяй вири дуьньядиз сейли тир Камил Айдазаде нафт ва газ гьасилдай технологиядин процессар идара авунин системаяр чирунин рекьяй гзаф зурба алим я. Физикадинни математикадин илимрин доктор, профессор Камил Режебан хва Айдазаде 1950-йисуз КцIар шегьерда дидедиз хьана. Азербайжандин Гьукуматдин Университет акьалтIарай ам Азербайжандин ИА-дин Кибернетикадин Институтда кIвалахал акъвазна. Гуьгьуьнлай ада АГУ-дин Гьисабар Тухудай Меркезда, Кибернетикадин Институтда секторриз регьбервал гана.
     1978-йисуз К.Айдазадеди кандидатвилин диссертация хвена. 1979-1994-йисара алимди “Нефт-газавтомат” тIвар ганвай илимдинни гьасил авунин сад хьанвай тешкилатда сектордиз ва отделдиз регьбервал гана, директордин заместительвиле кIвалахна, 2004-йисал къведалди Кибернетикадин Институтда отделдин чIехиди хьана. Гзаф йисара АГУ-да тарсар гайи К.Айдазаде 2004-йисалай Азербайжандин Гьукуматдин НафтIадин Академияда практикадин метлеб авай математикадин кафедрадин кьил я. Адан регьбервилик кваз и коллективди 10-далай виниз конкурсра ва грантра иштиракна, сад лагьай чка кьуна.
      1989-йисуз докторвилин диссертация хвейи, 1991-йисалай профессор тир К.Айдазадеди нафт ва газ гьасилдай технологиядин процессар идара авунин системаяр чирунин рекьяй кьунвай илимдин нетижаяр Ямбург ятахда кардик кутуна. 1981-1989-йисара ЦIийи Уренгой идара авунин система арадал гьуниз регьбервал гана. 1988-йисуз ада яратмишай газконденсатдин ятахар фад ва дуьз идара авунин системади Москвадин, Киевдин, Краснодардин ва Саратовдин илимдин ахтармишунрин институтри иштирак авур конкурсда сад лагьай чка кьуна. Нетижада Ямбургда лезги алимдин система кардик кутуна. Къедалди ЦIийи Уренгойда ва Ямбургда К.Айдазадедин кадрийри кIвалахзава ва абур ина кьилин пешекарар яз гьисабзава.
     Алимди нафт акъуддай насосдин станцийрин операторар ва диспетчерар патал математикадин кутугай программа арадал гъана. Гьисабар кIалубда туна тухунин теориядай ва технологиядин процессар идара авунин системадай зурба агалкьунар къазанмишай адан чилин кIаник гидрогазодинамикадин месэлайриз талукьарнавай илимдин кIвалахар тай авачирбур я.
      К.Айдазадедин графрин теориядикай менфят къачуна арадал гъайи математикадин моделди практикада гзаф месэлаяр гьялдай мумкинвал гана. Ада “Союз-Аполлон” акахьай гьалкъадин кинематикадинни динамикадин анализар, аппаратди лув гузвай траектория дуьздаказ тайинардай гъисабар тухвана. Алимди кьунвай илимдин нетижайрикай Азербайжандин, гьакIни виликан СССР-дин халкьдин майишатди гегьеншдиз менфят къачуна. Ам 2000-йисуз чи республикада компьютердин куьмекдалди сечкияр тухунин система яратмишай ксарикай сад я.
2010-йисуз «Азербайжан Рес-публикадин лайихлу муаллим» гьуьрметдин тIварцIиз лайихлу хьайи К.Айдазаде 390-дав агакьна илимдин кIвалахрин автор я.     Адан 218 илимдин кIвалах къецепетан уьлквейра чапдай акъуднава. Лезги алимдин регьбервилик кваз 2 касди докторвилин, 19 касди кандидатвилин диссертацияр хвена.
      Вич 2003-йисуз РФ-дин ТIебии Илимрин Академи-ядиз хкянавай Гейлани Панагъов гьа йисуз В.И.Вернадскийдин тIварунихь галай гимишдин медалдиз лайихлу хьанай.
     Tехникадин илимрин доктор Панагьов Гейлани Мингьажан хва 1954-йисуз КцIар райондин Уьнуьгьрин хуьре дидедиз хьана. Хуьруьн юкьван мектеб куьтягьна Азербайжандин НафтIадинни Химиядин Институтдик экечIна. Инаг тафаватлувилелди акьалтIарай жегьилди гуьгьуьнлай институтдин аспирантурада кIелна. Ада 1986-йисуз техникадин илимрин кандидатвилин диссертация хвена.
     1988-йисуз ам конкурсдин рекьелди Азербайжандин ИА-дин Математикадинни Механикадин Институтдин илимдин чIехи къуллугъчивиле тайинарна. Алимди исятда гьа институтда лабораториядиз регьбервал гузва.
1996-йисуз ада докторвилин диссертация хвена. 1999-2001-йисара Г.Панагьов Азербайжандин Кьилин Аттестациядин Комитетдин экспертрин советдиз хкяна. 1998-йисалай Математикадин ва Механикадин Институтдин Илимдин Советдин ва Азербайжандин НафтIадин Академиядин диссертацияр хуьнай Илимдин Советдин уьзви я.
     Гейлани Панагьова жими затIар куьз жедайла гидродинамикадин месэлайра электрокинетикадин нетижаяр фикирда кьунин важиблувал къалурнай ва сифте яз дисперсдин системайра арадиз кьвезвай токдин механизма винел акъуднай. Алимди ньютонтушир жими затIарин реологиядин параметрияр гуьнгуьна хтуна, физикадин хилерин роль ачухарнай. Алимди са жерге теориядин ва экспериментрин ахтармишунар тухвана, цIийи нетижаяр кьуна.
    Г.Панагьов 170-далай гзаф илимдин кIвалахрин автор я. Абурукай 80 кьецепатан уьлквейра чап хьанва. Адан 55 илимдин кIвалахди РФ-дин ва Азербайжан Республикадин патент къачуна. Алимди арадиз гъайи технологийрикай Азербайжанда, РФ-да, АСШ-да, Китайда, Вьетнамда гегьеншдиз менфят къачузва. 5 илимдин грантдиз регьбервал гайи алимди 5 касдив кандидатвилин диссертация хуьз туна.
 
С.КЪАЙИНБЕГАН РУШ
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я ЧIалав акатайвал эгечI тийин Tarixi ad bərpa olunmalıdır Генералдикай гьикI наиб хьанай? "Qullar" böyük maraq doğurdu
Статьи из этой рубрики
Аваз хьурай "Лезги газет"! Халкьдиз бахш авур уьмуьр Cедакъет Керимова - 60 «Сувар»у скоро 20 лет Чи барка
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ