Хъсан ктаб я, ингье…
SOS!!!  |  10(281) 2014      
     Алатай йисан эхирра машгьур урус тарихчи, профессор Рудольф Иванова Москвада «Правда о Хаджи-Мурате» тIвар алай ктаб чапдай акъудна. Са гафни авачиз, им документрин бинедаллаз арадал гъанвай лап хъсан ктаб я. Ингье вучиз ятIани бязи вахтара хъсан тарихчийрини гъалатIриз рехъ гуда.       Виридалайни чIехи гъалатI ам я хьи, авторди Шамилан гьерекатдикай гаф куддайла анжах аваррикай кхьизва. Гуя Дагъустандин маса са халкьдини урус пачагьдин кьушунрихъ галаз женг чIугурди туш кьван. Лезгийрал гьалтайла ада 1810-1840-йисара чи халкьди урусрин аксина тухвай ягъ-
ягъунар рикIел хкизвач, гуя 1837-йисан Къубадин гъулгъулани хьайиди туш. Ада а девирдин вакъиаяр маса халкьар галачиз къелемдиз къачунва. Им дуьз туш, вучиз лагьайтIа гьам Шамилалай вилик, гьам адан вахтунда, гьамни адалай гуь­гъуьниз Къафкъаздин маса халкьарини азадвал патал женг чIугурди я. И рекье лезгияр иллаки тафаватлу хьанай. Гьавиляй Имам Шамила 1848-йисан 13-сентябрдиз кхьенай: «Куьн игит халкь я лезгияр! Гьикьван чIав я куьне урус чапхунчийрин ивияр авадариз, хайи ватан паталди абурун аксина женг чIугваз. Икьван гагьди ихьтин чIехи дяве куьне са патахъайни куьмек авачиз, текдаказ кьиле тухвана. Гила, чир хьухь, зун ва вири Да­гъустан куь куьмекчияр я…» 
     Мад са татугайвал. Авторди муьридизмдикай, гьакIни Къазимегьамед, Гьемзет бег ва Шамил хьтин пуд имамдикай кхьидайла садра кьван хьайитIани абурун муаллим, сифте яз Къафкъазда муьридизмдин бине кутур машгьур лезги алим ва женгчи Мегьамед Ярагъвидин тIвар кьазвач. 1837-йисан июлдиз 19-дивизиядин командир, генерал-лейтенант Фезеди Шамилахъ галаз женгерилай гъил къачунин себеб дуьздаказ ачухарзавач, ам Къубадин лезгийрихъ галаз дяве ийиз ра­къурайди къалурзавач. Аквар гьаларай, Р. Иванова Къафкъаздин кьушунрин кьил генерал Головинан рапортар ва М. Чичаговадин 1889-йисуз Санкт-Петербургда чапдай акъудай «Шамиль на Кафказе и в России» ктаб хъсандиз тупIалай авунвач. 
      Авторди бязи лезги хуьрерин тIварарни чIурукIа кхьизва: Зизик Зикзит хьиз, Кьехуьл Кюликюли хьиз ва икI мад. Ада гьатта 1840-йисуз В. Тимма чIугуна «Эфенди Ахтынскидин руш» тIвар ганвай шикилни масакIа къелемдиз гузва: «Дагес­танская девушка (дочь Эфенди Яхтынского)». Маса татугайвилерни авачиз туш. Гьайиф икьван хъсан ктабдихъ ихьтин гъалатIар хьунухь. Гьайиф!...
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я М.Ю.Лермонтов – 200 Лезги аялар патал сайт Хунза Шабрандин тарих чирзава
Статьи из этой рубрики
Террордиз ваъ! Вири къарсурай вакъиа Öncə mənəviyyat Фадлай хьана кIанзавайди тир Буьркьуьдаз экв кIанзава
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ