Чи гафар
"Самурдин мектеб"  |  7(290) 2015      
КIи
 
     «КIидиз» чи чIала тIачин гъуьрни лугьуда. Ихьтин гъуьр авун паталди къуьл чуьхвена, са кьадар вахтунда ам экъечIдай шартIар арадал гъана, ахпа кьурурна регъведай. ЭкъечIдайла къуьлуьн тварцел пайда жедай кьелечI лацузмай цIирериз «кIи» лугьуда. Лезги чIала авай тIварар-ибараяр «кIид фу», «кIид гъуьр» гьа и гафунин дибдикай хьанва.
 
Мулах
 
     Лезги чIала и гафуникай кьве манада менфят къачузва: а) куьнуьдин рекъер; б) цIурур тавур мум.
     Профессор Р.Гьайдарован фикирдалди, и гафунин дувулдихъ «чIиж» лугьудай манани авайди тир. А манада и дувулдикай  «мулдин» гафуна менфят къачунва: «мулдин цуьк», яни «чIижрен цуьк». Алимди къейд авурвал, цуьквериз ихьтин тIварар гун чи чIала адетдин кар я: «шутIра цуьк», «ламра цуьк», «варвард цуьк», «атра цуьк», «махпурд цуьк», «алгъанд цуьк» ва мсб.
     Къейд авун лазим я хьи, «варвар» гафунин асул манани «чIиж» я. Бязи нугъатра, месела, КIири нугъатда «варвар» чубарук хьтин, гатун юкьвара цавун аршда къугъвадай ничхирдиз лугьузва. А ничхир лезгийри чIижерин душман яз гьисабзава. «Варв» гафунихъ агъул чIала «чIиж» лугьудай мана ава.
 
Маркъу
 
     И гафунихъ «гатун яйлах» хьтин мана ава. Амма гьар гьихьтин яйлахдиз хьайитIани «маркъу» лугьудач. «Маркъу» адет яз, хуьрелай вине авай, гатуз мал-къара хуьн патал къулай шартIар (там, векь, яд) авай яйлахдиз лугьуда. Бязи хуьрера дагълух чкайра авай къалин тамузни «маркъу» лугьуда.
 
ЧIанакI
 
     Чи чIала «чIанакI» гъвечIи, усал, векь ядалди шуькуь хьанвай, адетдин къайдада векь яз тежезмай дергесдиз лугьуда. Профессор Р.Гьайдарован фикирдалди, «им асулдай дергесдин  умуми ва халис тIвар тир, гуьгъуьнлай цIийи жуьредин гьяркьуь ва жаллу дергесар  акъатайла, а гафуни дергесдин усал жуьре ва я ишлемишна гуьтIуь хьанвай дергес къалурна.»
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я “Шарвили” эпосдин сувар Чи барка Mənim qələm dostum Фестиваль кьилиз акъатна
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Чи аялар патал Яран сувар Гуьзел муаллим
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ