ЦIийи тарихдин вад йис
Ада чи халкьдиз гьикI кьецI гана? Тарихдин геле аваз  |  1(295) 2016      
     Виш йисарин имтигьандай акъатай, кьегьалвилелди чапхунчийрин хура акъвазна вичин чил, чIал ва тIвар хвейи лезги халкьдин цIийи тарихни лацу лекеяр авачиз туш. СССР чкIидай чIавуз ва гьадалай гуьгъуьниз маса халкьарин хьиз, чи халкьдин кьилелни чIехи мусибатар атана. А девирда миллетрин алакъайра татугайвилер, акьунар хьуни лезгийрихъни лугьуз тежедай кьван зарар хкIурна.
     Дагъустандин тIвар-ван авай демограф, экономикадин илимрин кандидат Вера Алиевади тухвай ахтармишунрай аквазвайвал, Совет уьлкве чкIидалди лезгияр Дагъустанда ва Азербайжанда хьиз, гьакIни СССР-дин вири республикайра, Россиядин 16 автономный республикада, 49 вилаятда, Москва ва Ленинград хьтин чIехи шегьерра яшамиш жезвай. РСФСР-дин са бязи вилаятра абурун кьадар са шумуд агъзурдав агакьзавай. Месела, 1989-йисуз Ставрополда 5375, Саратов вилаятда 4952, Тюмень вилаятда 4088, Краснодарда 4076, Ростов вилаятда 3960, Москва ва Волгоград вилаятрин гьарада 3 агъзурдалай гзаф лезгияр яшамиш жезвай.
     СССР-дин са бязи республикайрани чи халкьдин векилрин кьадар тIимил тушир. 1990-йисан делилрив гекъигайла Къазахстанда 14 агъзурдалай, Туьркменистанда 12 агъзурдалай, Къиргъизистанда 6 агъзурдалай, Украинада 5 агъзурдалай, Уьзбекистанда 4 агъзурдалай гзаф лезгияр авай. 
     СССР чукIунихъ галаз алакъалу яз миллетрин алакъайра татугайвилер, акьунар арадал атана. Къазахстандин Гурьев вилаятда, ЦIийи Узенда, Шевченкода, Юкьван Азиядин маса чкайра шегьерар эцигай лезгийрин кьилел лугьуз тежедай хьтин мусибатар гъана. Гьа ихьтин вакъиаяр себеб яз вад йисан къене – 1990-1995-йисара анжах Къазахстандин Гурьев вилаятдай 10300, Россиядин вилаятрай 10913, Азербайжандай 2610, Туьркменистандай 2306, Украинадай 800,   Уьзбекистандай 600-далай гзаф лезгияр Дагъустандиз хтана. Маса чкайрайни 7 агъзурдав агакьна лезгияр катиз мажбур хьана. Са гафуналди, 35 агъзурдав агакьна чи ватанэгьлияр кIваливай-къавай хьана. Вад йисан къене республикадиз икьван лезгияр хтанатIани, Дагъустандин 1998-йисан статис­тикадиз талукь гьахъ-гьисабдин документра абурун кьадар къалурнавач. И йисара Дагъустандай 8560 лезги маса чкайриз куьч хьайиди фикирда кьуртIа, Дагъустандин халкь сиягьдиз къачунин документ­ра 26 агъзурдалай гзаф лезги агьалийрин кьадар къалурнавач. И гьал къедалди давам жезва. Ина лезгийрин кьадар тIимиларна къалурун адетдиз элкъвенва. Гьукуматдин тIварцIихъай туькIуьрнавай документрив гекъигайтIа, алай вахтунда Магьачкъала шегьердин агьалийрин 11, Дербентдин агьалийрин 33, Дагестанские Огни шегьердин агьалийрин 25, Каспийск шегьердин агьалийрин 22 процент лезгияр я. Авайвал лагьайтIа, и рекъемарни тIимиларна къалурнава. Санлай къачурла, исятда чи ватанэгьлияр республикадин вири районра ва шегьерра ава. Дагъустандилайни Азербайжандилай алатайла постсовет маканда лезгияр виридалайни гзаф РФ-дин винидихъ тIварар кьунвай вилаятра, Къазахстан, Туьркменистан, Уьзбекистан, Къир­гъизистан, Украина ва Белорусь республикайра яшамиш жезва.
 
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Бакуда лезги караоке РикIериз экв чукIурзавайди Открылся дом дружбы Зун гъурбатдиз акъатна
Статьи из этой рубрики
РикIелай ракъурдач Чун гьикI муьтIуьгъарзавай? Bakıya köməyə gələn ləzgilər ЧIехи амадаг Чун гьикI муьтIуьгъарзавай?
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ