Жуван халкьдиз вафалу жен
Чешне къачу!  |  4(298) 2016      
     Дагъустан Республикадин СтIал Сулейманан райондин кьил Нариман Абдулмуталибов халкьдин патай чIехи гьуьрмет къа­занмишнавай кас я. ТIвар-ван авай сихилдин векил тир адан буба Шамсудин Абдулмуталибова гзаф йисара Кьурагь ва СтIал Сулейманан районра чIехи къуллугърал кIвалахна, халкь­дин къай­гъудар хьиз вири Кьиблепатан Дагъустандиз сейли хьана. Aжавабдар къуллугъар кьилиз акъудай адан диде Майина Абдулмуталибова чи музыкадик лайихлу пай кутазвай гьевескар композитор я.
     Сихилдин рехъ кьегьалвилелди давамарзавай, рикIе экуь къас­тар, чIехи мурадар авай, галатун тийижиз хайи халкьдизни дидед чIалаз къуллугъзавай Нариман Абдулмуталибов зурба чIалан алим хьиз, хъсан суьгьбетчини я. Агъадихъ чна адахъ галаз авур суьгьбет гузва. 
     - Са вахтунда СтIал Сулейманан райондиз регьбервал гайи чи халкьдин кьегьал хва Имам Яралиева хьиз, Куьнени яшайишдинни экономикадин месэлайриз чIехиз фикир гузва. Ида вичин хъсан нетижаярни арадал гъизва: хуьрер авадан, агьалийрин кIвал-югъ къени жезва. Гьа и крар фикирда кьуртIа, эхиримжи йисара хъсанвилихъ гьихьтин дегишвилер кьиле фенва?
     - Авайвал лугьун, 1991-йисал къведалди чи район яшайишдинни экономикадин рекьяй виридалайни вилик фенвай районрикай сад тир. Гуьгъуьнин йисара адан гзаф девлетлу майишатар чкIана, багъларни уьзуьм­лухар барбатI хьана. Санайидин карханайри кIвалах хъувунач. Гьа и кар себеб яз агьалийрин гьаларни хъсанзавачир. Имам Яралиева райондин кьил хьайи кумазни и чIуру гьалар арадай акъудун къарардиз къачуна. И ниятдалди чIехи проектар кардик кутаз алахъна. Мисал яз, Сардархуьряй ДаркIушрин хуьруьз, 43 километрдин мензилдиз яд тухун патал кардик кутур 300 миллион манатдин сметадин къимет авай проект къалуриз жеда. И проектди 65 агъзур агьалияр хъвадай целди таъминардай, алава яз 2500 гектардин чилер цик кутадай мумкинвал гузва.
     Имам Яралиева райондин дамах тир «Рычал су» завод кIвачел акьалдар хъувуна. Россиядин чара-чара регионра кIвалахзавай чи карчи ватанэгьлийрин пулунин такьатар райондиз желбна. Анжах КIварчагъ дереда уьзуьмчивал вилик тухун патал 120 миллион манат желб авуна. Кпул ятарин санатория эцигун патал 300 миллион манат гъилик ийидай мумкинвал хьана. Гьа икI, шумудни са майишатар кIвачел ахкьалтна. Йисни зуран къене райондиз са миллиард манатдилай гзаф хсуси инвес­тицияр атана. Нетижада вишералди датIана ийидай кIвалахрин чкаяр тешкил хьана. 
     - Куь теклифдалди мектебрин тежрибадин чилерал парникар кардик кутун гъиле кьунва. И рекьяй кIвалах гьикI физва?
     - Им вичихъ чIехи метлеб авай месэла я. Сад лагьайди, и карди аялрал вахт-вахтунда таза майваярни къацу хъчар агакьун таъминарда. Кьвед лагьайди, и кардихъ галаз машгъул тир аялар гъвечIи чIавалай зегьметдал рикI алайбур, адан къадир авайбур яз чIехи жеда. Сифтебурукай яз и кардик кьил кутур Зизикрин хуьруьн юкьван мектебди, Курхуьруьн 2-нумрадин, Агъа СтIалрин ва Кьасумхуьруьн 1-нумрадин юкьван мектебри парникрикай хъсандиз менфят къачузва. 
     - Чун куьруь вахтунда са шумуд хуьре хьана. Абур авадан жезва, рекьера асфальт тунва. Хуьрерин клубри, цIийи мектебри, бахчайри ва маса эцигунри район ара датIана виликди физвайди  къалурзава. Квехъ и месэлаяр гьялун паталди кьилдин программа авани?
     - Эхь, кьилди райондин сергьятда рекьер гуьнгуьна хтунин прог­рамма туькIуьрнава. Алатай йисуз анжах Кьасумхуьр - Цмур рекье асфальт тун патал 18 миллион манат чара авуна. 2015-2017 йисара Курхуьр-КIварчагъ-Сиртыч рекье, Кьасумхуьр-Цмур-Агъа Макьар рекье, гьакIни Кьасумхуьр-Шихидхуьр-Зуьгьрабахуьр рекье асфальт тун патал 139 миллион манат пул чара авун пландик ква. Мукьвал вахтара Кьасумхуьрел, ЦIийихуьре, ДаркIуш Къазмайрал куьчейриз къир цана.
      ЦIийи мектебар ва бахчаяр эцигунин, куьгьнебур къайдадиз гъунин карда чкадин ватанперес инсанрини чаз куьмекар гузва. Машгьур Шайдаеврин хизанди Цмурдал 120 аял патал кьве мертебадин мектебдин дарамат эцигна куьтягьзава. Сардархуьруьн ва Алкьвадар хуьруьн мектебар туькIуьр хъийидайла Сагьиб Алимова 300 агъзур манат чара авуна. Ихьтин мисалар мадни гъиз жеда. 
      - Райондиз хквезвай рекье мукьвал-мукьвал чал дидед чIал хуьниз, ам чир хьуниз ва вилик тухуниз талукь тир баннерар гьалтзава. Месэла, «Дидед чIал чир тахьун айиб я», «Дидед чIалаз вафалу жен гьар са кас!» ва икI мад. Жув чIалан алим яз Куьне шаирринни алимрин макан тир СтIал Сулейманан районда чIал хуьниз ва виликди тухуниз генани артухан фикир гузва. Куьне тухузвай кIвалахди гьар са лезгидихъ дамах кутазва. И месэладикай раханайтIа кIандай.
     - Эгер чна рикIел хкайтIа 1990-2000-йисар, лезги чIалан гьал са кьадардин агъуз дережадиз аватнавай. Ам гуьнгуьниз хкана кIанзавай. И мурад рикIе аваз чна чIалаз талукьарнавай мярекатрик кьил кутуна. Эхиримжи йисара чи мектебра, бахчайра ва маса идарайра дидед чIалалди мярекатар тухузва. Районди «Дидед чIал хуьн, чирун ва гегьеншарун» тIвар ганвай программадин бинедаллаз кIвалахзава. Чи мектеб­ра «Зи хайи чIал» лишандик кваз тухузвай мярекатрин, чIалаз талукь конкурсрин, семинаррин сергьятар къвердавай гегьенш жезва. 
      Гьар йисуз Кьасумхуьрел райондин медениятдин кIвале хайи чIал хуьниз, чируниз ва ам виликди тухуниз талукьарна, лезги районрин уртах илимдинни тежрибадин конференцияр тухун адетдиз элкъвенва. 2013-2015-йисара тухвай конференцийрин материалар кIалубда туна 3 ктаб чапдай акъуднава. Абурукай муаллимри, аялри, гьакIни чIалал кьару гьар са касди менфят къачузва.
     - Куьне «Самур» газетдин кIвалахдарриз ва кIелдайбуруз вуч тIалабзава?
     - Седакъет Керимова ва Муьзеффер Меликмамедов хьтин вири халкьдиз сейли къелемдин сагьибар, гьакIни машгьур «Сувар» ансамблдин маничи Роза Гьажимурадова чи райондиз атана хайи чIалал, поэзиядал рикI алай инсанрихъ галаз гуьруьшмиш хьун чун паталди сувариз элкъвей чIехи вакъиа я. Квез чухсагъул лугьуз кIанзава. Авайвал лагьайтIа, «Самур» халкьдин рикI алай газетдиз, лезги чIал хуьн ва виликди тухун патал чIехи женгчидиз элкъвенва. Адалай вирида чешне къа­чуна кIанзава.
      Са вахтунда СтIал Сулеймана лагьанай: «Жуван халкьдиз жуван намусдиз хьиз вафалу жен». И гафар рикIе аваз къе захъ «Самурдин» кIелдайбурувай, вири лезгийривай ийир са тIалабун ава: «Жуван халкьдиз вафалу жен!»
 
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я! Дагъустандин йикъар Гурлудиз кьиле фена “Сувар” ансамблдин 20 йис хьана Чешне къалурзава
Статьи из этой рубрики
Кьегьал Дидедин фу Ашукь Алескер рикIе аваз Къебелевийри «Самур» кхьизва Цмура цIийи мектеб
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 9(314)
октябрь, 2017

Скачать PDF

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ