Гафар
"Самурдин мектеб"  |  6(311) 2017      
Векьел
 
     Гуржи алим, лезги чIалан месэлайрал гзаф алахъай профессор Б.Гигинейшвилиди вичин «Дагъус­тандин чIаларин гекъигунин фоне­тика» ктабда «векьел», «векьел кьил» гафунин вариант яз гьисабзава. «Ве­кьел» гафунин эвелда авай ве - акализ-галудиз жедай пай я лугьузва. АкI хьайила, векьел-ар «векьелвияр» ваъ, «кьилер» лагьай чIал я.
    Профессор Р.И.Гьайдарова вичин 2005-йисуз Магьачкъалада чапдай акъудай «Лезги чIалан этимологиядиз гьахьун» ктабда кхьизвайвал, «и гимандик шаклувал кума». Алимди гафунин мана къетIидиз ачурхарзавач. Чна фагьумзавайвал, «векьел» «векь» гафунин падеждин формадин омоним я.
 
Гигин
 
     Чи машгьур чIалан алим А. Гуьлмегьамедова вичин «Лезги чIалан словарь» ктабда «гигин» гафунихъ ихьтин кьве мана авайди къалурнава: 1) угъридикай хабар гун, ам кьаз куьмек гун; 2) хьрак цIай кутун; хьар кутун. Р.Гьайдарован фикирдалди и гафунин мана «чинеба хабар гун» я. Алимди къейд ийизвайвал, и гафунинни «кхьин» гафунин арада тайин тир алакъа ава. Ада кхьин гафунин нугъатдин формаяр мисал яз гъизва: киккин - киккена ва гигин - гигена.     Р.Гьайдарован фикирдалди, эхиримжи вахтара кхьин глаголдин манадик «цIи­йи тах» акахьнава, адакай «чинеба хабар гун» манадани менфят къачузва.
    Сифтедай «гигин» маса мана авай гаф тир. П.К.Услара вичин «Куьре чIал» ктабда ихьтин мана ганва: «чуьнуьхай кас ва я квахьай шей къалурайла (лагьайла) гудай пул, гьакъи».
 
Накьв
 
     «Накьв» гафунихъ лезги чIала «чил», «чилин винел патан къат», «чилин гъвечIи кIусар, руг», «ватан» хьтин манаяр ава. Амма виликди и гафунихъ маса манани авай ва гилани ава: «сур» (инсан кучуднавай чка).
     Табасаран чIала суруз «накьв» лугьуда. Са бязи лезги хуьрера мейит кIваляй акъудиз мукьвал хьайила, «накьварал экъечI гьа - а!» - лагьана гьарайда. Дишегьлийри «вун накьвадик фий», - лагьана сеперарда.
     Накьв ва сур гафарикай сад хьтин манайра менфят къачун дуьшуьшдин кар туш. И кардихъ кьве себеб ава: 1) Вилик заманайра инсан кучукнавай чкадал накьварин кIунтI хкаждай; 2) «Накьвадикай хьайиди я, накьвадик хъфидайди я» хиве кьун мусурманвилин шартIарикай сад я.

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Квахьзава чи хуьрер... Агалкьунрин рекье Чешне къалурзава Вирида дамахзава
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Чи аялар патал Яран сувар Гуьзел муаллим
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ