Чи гафар
"Самурдин мектеб"  |  4(330) 2019      
ЦIвелин
 
     Им тарцин тIвар я. Дегь чIавара чи бубайри тарариз абурун жуьреба-жуьре лишанриз, кье­тIенвилериз килигна тIвар гудай. Месела, адал жедай майвайриз, кIарасдин кIеви-хъуьтуьлвилиз, рангуниз ва мсб. килигна.
     ЦIвелин тIварни тарцин вичин кIалубдиз, хилеринни тандин акунриз килигна ганва. ЦIвелин тарцин хилер дишегьлидин яргъи цIвелер хьиз куьрс жеда, гьавиляй адаз цIвелин тар лугьузва.
     Ихьтин, чпин этимонар халкьдин рикIелай алатнавай тарарин тIварар мадни ава. Месела: макьун, гъулцин ва мсб.
     Профессор Р.Гьайдарован фикир­дал­ди макьун гафунин делил кIа­­­рас­­­­дин кIевивал я: магъ//макь «ракь» лагьай чIал я.
     Гигин келимани макьун гаф хьиз адакай ийизвай затIунихъ, арабадин гиг гафунихъ галаз алакъалу я. Гигин кIарас виридалайни тIимил кIуьредай дурумлу кIарас тирвиляй арабадин гигер гьадакай ийидай.
 
Хак
 
     Хак шей акалун ва я мал кутIунун паталди цлаз ядай даях я. И гафунин ери-бине ам ийизвай материалдихъ,  кIарасдихъ галаз алакъалу я. Бязи лезги чIалара хак «кIарас» ва я «тар» лагьай гаф я. Рутул чIала кIарасдиз, тарциз хук лугьуда. Лезги чIалан бязи мисалрани хак гафуникай менфят къачузва: «Ам хак хьиз акъвазнава», «цIийи  кул хукунал жеда». БалкIандиз ядай цIилинихъ чилиз ягъун патал кIвенкI авунвай кIарас жеда, гьадазни хак лугьуда: Алад, са векь алай чкадал балкIандиз хак ягъ; Ам хак акъатай лам хьиз ава.
 
КIир ва КIур
 
     Чи чIалан алим Р.Гьайдарован фикирдалди, и гафар са дувулдин ва манадин мукьвавал авай гафар я.
     Лезги чIала кIир кIарасдикай авунвай, палчух авайла, акьахна экъведай затIуниз лугьуда. Табасаран чIала кIвачиз кIур лугьуда. Бязи чIавуз лезги чIалани адакай икI менфят къачуда. Месела: далудиз кIур гана, балкIанди кIурув яна. Муькуь патахъай, кIир гафуникайни лезги чIала «кIвач» лугьудай манада менфят къачун мумкин я. Месела: Шегьердиз физ кIанз кIиринал хьанва, яни фадлай кIвачин хьанва. Ихьтин са дувулдикай хьанвай гафарин мукар кьилди лезги чIала гзаф ава. Месела: тIуьн, тIун; тIан, тIа (аялрин гафар), тIур, тIуб, тIач ва мсб.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Сувариз элкъвена Xınalıqlılar КIелдайбурун мярекат Чун гьикI муьтIуьгъарзавай?
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Ша, лезги чIалал рахан! Öyünməli məktəb Алимдин цIийи ктаб
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ