ЛЕЗГИ КЪАДИР
"Самурдин мектеб"  |  8(334) 2019      
     XVII виш йис вири лезги халкьдин уьмуьрда хьиз, чи литературадани гзаф залан девиррикай сад я. А чIавуз яшамиш хьайи шаирри халкьдин залан кьисметдикайни уьмуьрдикай, чапхунчийрин вагьшивилерикай, Ватан кIевера авай гьаларикай рикIел аламукьдай эсерар кхьенва. Чи шаирри чпин шиирар гьам лезгидал, гьамни араб, фарс, туьрк чIаларал теснифзавай. А чIавуз анжах са чIалал кхьей шаирар чал кьериз-цIаруз гьалтзава. Тарихдин чешмейрай анжах са чIалал - арабдалди кхьей шаиррикай Гьашим ал-Ахтыдин тIвар малум я. Ам гзаф зурба къелемэгьли тир ва адан са кьадар эсерар араб уьлквейрани машгьур хьанай. Гьашим ал-Ахтыди виликан араб чIалалди кхьей лезги шаиррилай тафаватлу яз и чIалал чи поэзиядиз лезги темаярни гъана. Мисал яз ада Ахцегьин гьалар тесниф авур шиирар къалуриз жеда.   
     Са шумуд чIалал кхьизвай устадрин арада Лезги Салигь, Къалажугъви Забит, Имам Куьреви ва Лезги Къадир вириниз сейли хьанай. Абурукай Лезги Къадира кьве чIалал - лезги ва туьрк чIаларал кхьизвай.    
     XVII асирда яшамиш хьайи Лезги Къадир чи литературадиз Ватандихъ ва ватанпересвилихъ галаз алакъалу тир темаяр гъайи шаир я. Ам Куьре вилаятда дидедиз хьана. Шаир дидедиз хьайи хуьр икьван чIавалди тайинариз хьанвач. Халкьдин меце Къадир “Къураба” лакIаб алай шаир хьизни ама. Вичин хайи хуьре, хьайи кIвале са шад югъ такур Къадир хуьрба-хуьр, элба-эл, къураба хьиз къекъвез хьана. Шаирдивай халкьдин кьилел атай мусибатар, миллет маса гузвай ксарин ламатIвилер эхиз хьанач ва ада и темадай гзаф шиирар кхьена. Халкьдин мецин эсерра чал Къадиран тIвар алаз са кьадар манияр гьалтзава. И манияр гъам-хажалатдив, хифетдив, асретдив ацIанвай рикIин сузайриз ухшар я:
 
Хажалатрин кьакьан кIеле
ЦIуьриз тежер фагъир я зун.
Бахтсуз хана, хайи кIвале
Шадвал такур Къадир я зун.
 
Заз Къураба Къадир лагьай,
Руш ви гафар гьикI эхин за?
Ашкъидикай са пай тахьай,
И дерт суруз гьикI тухун за?
 
Яд эллера рикIиз къайи
Зун хьтиндаз макан женни?
Хайи деге барбатI хьайи,
Къурабадиз Ватан женни?
 
     Манийрай аквазвайвал, Къадир хъсан шаир хьиз, хъсан ватанпересни тир. Вичин хайи кIвал-югъ, хайи Ватан бахтлу яз акун адан рикIин мурад тир. Амма а девирда адан мурадар кьилиз акъатун мумкин тушир. Адавай халкьдин кьилел къвезвай мусибатар ижтимаи къурулушдихъ галаз алакъалу тирди, и къурулуш дегишар тавуртIа, белани алудиз тежерди кьатIуз жезвачир.
     Сифте яз Лезги Къадиракай малумат гайиди филологиядин илимрин доктор Мавлуд Ярагьмедов я. Ада шаирдин Ахцегь жуьнгуьнай жагъу-рай шииррикай сад вичин “Дагъус-тандин савкьватар” (азербайжан чIалал, Баку, 1987-йис) ктабда чапна. Эхиримжи вахтара Лезги Къадиран шииррикай са кьадарбур мадни жагъанва. Агъадихъ чна шаирдин “Пака-ман шагьвар” тIвар алай шиир гузва.
 
        ПАКАМАН ШАГЬВАР
 
Пакаман шагьвар, зи фагъир гьалдикай,
Агакьра ван яргъа авай эллерив.
Зулумрикай фелекдин, чав къалрикай,
ЦIигел хьункай, лагь, зун къизил гуьллерихъ.
 
Зи гъам чIугваз, дидед рикIел хьанва тIагъ,
Кими тежез вилерилай туькьуьл нагъв.
Зи бахт, вичел хажалатрин алаз дагъ,
Аватзава дерин-дерин вирериз.
 
Гурлу селлер авахьзава азгъундиз,
Къати я гар элкъвезавай чайгъундиз.
Лейлидивай къакъатнавай Межнун хьиз,
Авара яз катнава зун чуьллериз.
 
Жуван миллет маса гун туш жедай кар,
Мусибатри тавурай чаз дуьнья дар.
Чи миресрив агакьра зи дуьз хабар,
Аватункай, лагь, зи гими гьуьлериз.
 
Къадир я зун шадвал такур гьич кIвале,
Хажалатрин залан пар я зи шеле.
Ажалди вахт ганва, кьенвач зун гьеле,
Кхьена, дерт пайзава за эллериз.

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И ЧИЛ ХАЙИ ДИГЕ Я ТАРИХДИЗ ЭЛКЪВЕНА ЖЕГЬИЛРИН МЯРЕКАТ ЯРКОГО ВЗЛЕТА, АЙНЕЛЬ! ZEYXUR AKADEMİYASI
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Ша, лезги чIалал рахан! Öyünməli məktəb Алимдин цIийи ктаб
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ