МАСЛАМАДИН ИКЬРАР
Тарихдин геле аваз  |  8(334) 2019      
    Виш йисан къене Лакз (лезгийрин уьлкве) ва Дагъустан муьтIуьгъариз тахьай Халифатди эхирни и кар Маслама ибн Абд ал-Маликан хиве тунай. Ам шумудни са женгера уфтан хьайи гзаф женгчи кас тир. Садра арабрин Къафкъазда авай кьушунрин кьил Мугьаммад ибн Марвана адаз вичин кьилив эверна Дербентда авай хазаррал вегьин патал эмир гана. Маслама Марванан стхадин хва тир ва гьавиляй сердерди адал ихтибарзавай.
    Дербентда а чIавуз хазарин 80 агъзурдин кьушун авай. Са кьадар женг чIугурдалай кьулухъ Масламади арабриз кIеледиз гьахьдай чинебан рехъ къалурай са хазардин куьмекдалди шегьер кьуна. Ахпа ам гзаф мал-девлет гъилик авуна вичин имидин кьилив хтана. (Килиг: Абу Мухаммад Ахмад ибн Асам ал-Куфи. Книга завоеваний (Пер.с араб. Буниятов З.М. Баку, 1981. С.14-15).
    Хазарар цIийи кьилелай Дербентдиз хтайла Масламади вири Дагъустан гъилик кутун къарардиз къачуна. Ада кьвед лагьай гъилера Дербентдал вегьена. Са шумуд юкъуз женг чIугуна Дербент кьур Масламади инаг генани мягькем кIеледиз элкъуьрун патал цIийи эцигунар кьиле тухвана, иниз агъзурралди арабар куьчарна ва шегьер кьуд чкадал пайна. Вичи шегьердин гьакимвиле тайинарай Къарираз шегьерда къуьл, мух ва яракьар хуьдай гьамбарханаяр арадал гъун патал эмир гана. (Килиг: Мад гьана, ч.69).
    Вири Дагъустан гъилик авур Масламадивай Лакз ва Къайтагъ кьаз хьаначир. Муькуь пачагьлугърив гекъигайла лезгийрин уьлкве гзаф чIехи ва гужлу тир. Гьеле 725-йисуз Масламадин эмирдалди ал-Харис ибн Амр ат-Таи кьиле аваз чIехи араб кьушунди и чилерал вегьенайтIани, лезгийрини къайтагъри абур кукIварнай. Им арабрин Къафкъазда сад лагьайдалайни (642-йисуз Салман ибн Рабиа магълуб хьайидалай) чIехи магълубвал тир.
    И кар эхиз тахьай Масламади чIехи кьушундин кьиле аваз Къумукь ва Къайтагъ вилаятриз басрух гана, анагар муьтIуьгъарна. Ахпа ада Табасарандал вегьена. Табасаранвийри адахъ галаз кьегьалвилелди женг чIугунатIани, Маслама уфтан хьана. Ада Ислам дин кьабулайбурук кягънач, амайбур вири турунай акъудна. (Килиг: Саидов М.С., Шихсаидов А.Р. Дербенд-наме. - В кн.: Восточные источники о Дагестане. Махачкала, 1980. С. 36-37).
    Лакздал гьалтайла Масламади вичин тактика дегишарна. Адаз лезгийрин уьлкведихъ чIехи къуватар авайди чизвай ва инаг муьтIуьгъарун патал гзаф йисара женг чIугуна кIанзавайди кьатIузвай. Гьавиляй ада Лакздин пачагьдихъ галаз вахтуналди икьрар кутIунна. А икьрарда арабри Лакздал вегьедач лагьана хиве кьазвай. Амма лезгийри са шумуд йисан къене Лакз мусурманрин уьлкведиз элкъуьрна кIанзавай. Гьа икьрардив кьадайвал, са кьадар лезги хуьрера мискIинар ва минараяр эцигна. Ислам чирун патал фекьияр ва алимар тайинарна.
    735-йисуз Масламадин чкадал Марван ибн Мугьаммад сердервиле тайинарна. Ам гзаф залум кас тир ва ада Лакздихъ галаз икьрар чIурнай. Анжах адавай куьруь вахтунда лезгийрин уьлкве муьтIуьгъариз хьаначир. Ада маса вилаятрихъ галаз женг чIугвазвай йисара Лакздини Ширванди чпин аслу туширвал хвенай. (Килиг: История Дагестана. Махачкала, 1991. С.35). Гуьгъуьнлай Марвана дагъларин уьлквейрин пачагьриз Дербентдиз эверайла Лакздин пачагь Авиз адан кьилив феначир. Гьавиляй Марвана са йисуз Самур дередин лезгийрихъ галаз женг чIугуна абур муьтIуьгъарна. (Килиг: Мад гьана). Ингье адавай вири Лакз муьтIуьгъариз хьанач.
М.МЕЛИКМАМЕДОВ

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И ЧИЛ ХАЙИ ДИГЕ Я ТАРИХДИЗ ЭЛКЪВЕНА ЖЕГЬИЛРИН МЯРЕКАТ ЯРКОГО ВЗЛЕТА, АЙНЕЛЬ! ZEYXUR AKADEMİYASI
Статьи из этой рубрики
QUBA QƏZASINDA ANTİSOVET ÇIXIŞLARI РикIелай ракъурдач Чун гьикI муьтIуьгъарзавай? Bakıya köməyə gələn ləzgilər ЧIехи амадаг
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ