Сад лагьайбур
Квез чидани?  |  4(341) 2020      
 
   «Як» самолет арадиз гъайибурукай сад лезги Зейнидин Магьмудов я. 1898- йисуз Ахцегьа дидедиз хьайи З.Магьмудов Дагъустандин сад лагьай авиаконструктор я. Ада гзаф йисара Москвада машгьур инженеррихъни конструкторрихъ галаз санал кIвалахнай. А.С.Яковлева адан алакьунриз лайихлу къимет гана лагьанай: «Зейнидин Магьмудов хьтин вири дуьньядиз чешне яз къалуриз жедай конструкторар СССР-да тIимил ава. Ада чи уьлкведа цIийи самолетар арадиз гъунин кардик зурба пай кутуна».
   З.Магьмудова А.С.Яковлевахъ галаз санал Москвадин Менжин заводда сифте яз конструкторрин бюро арадал гъанай. Ина абуру туькIуьрай самолётдиз гуьгъуьнлай «Як» тIвар ганай. КIвалахдай йисара са шумуд орден къачур З.Магьмудова 1947-йисуз вичин дуьнья дегишарна.
 
***
   Сифте яз Дагъустанда нафтIадинни газдин ятахар винел акъудна майишатдин и хел кардик кутурди и республикадин сад лагьай инженер-геолог Салигь Мусаев я. 1904-йисуз Кьасумхуьре дидедиз хьайи ада 1929-йисуз Москвадин Геологиядин Академия яру дипломдалди акьалтIарнай. Гуьгъуьнлай кандидатвилин диссертация хвейи жегьил вири уьлкведиз сейли хьанай.
   1936-йисуз Избербашда нафт акъудай адакай Дагъустандин кьилин газетди икI кхьенай: «Неинки Дагъустандиз, гьакIни вири СССР-диз сейли инженер-геолог Салигь Мусаева сифте яз чи республикадин нафтIадинни газдин серветар винел акъудна дагъвийриз кесибвилелай гъил къачудай мумкинвал гана» («Дагестанская правда», 1936-йисан 12-апрель).
   1942-йисан 15-июлдиз С.Мусаева Магьачкъаладин патав, гуьгъуьнлай республикадин вад районда нафтIадин мяденар кардик кутуна. А вахтунда СССР-дин залан санайидин министерстводиз регьбервал гузвай С.Орджоникидзеди «Салигь Мусаев уьлкведин майишатдин и хилек зурба пай кутур къагьриман я» лагьанай. Гьакъисагъвилелди чIугур зегьметдай С.Мусаев са шумуд ордендиз лайихлу хьанай. 1977-йисуз рагьметдиз фейи алимдин илимдин кIвалахрикай Россиядин талукь институтра гегьеншдиз менфят къачузва.
 
***
   Алатай асирдин 20-40-йисара Дагъустандин лезги районра 30-дав агакьна вичи-вичиз инженервал чирай ксар авай. Абурун алакьунри СССР-дин регьберар ва алимар гьейранарнай. С.Орджоникидзеди абуруз «халкьдин инженерар» хьтин тIвар ганай. 
   Чи халкьдин инженеррикай Кака хуьруьнви Идрис Юнусова 1925-йисуз Ахцегь вацIал 10 метрдин кьакьанвиле чIехи тагъар квай муьгъ эцигнай. Лезги архитектурадин тай авачир чешне тир и муькъуьз «Идрисан муьгъ» лугьузва.
   Магьарам Сутаева 1939-1949-йисара Ахцегь-Кака къанал кардик кутунай. И къаналдин цив исятдани агъзур гектарралди чилериз яд гузва. Институтда чирвилер къачунвачтIани М.Сутаева 1939-1958-йисара Ахцегь, Докъузпара ва Рутул районрин цин идарайриз регьбервал ганай. Ада сифте яз и районрин агьалияр хъвадай цив таъминарнай. Гьавиляй халкьди Магьарам Сутаеваз «Церин пачагь» хьтин тIвар ганай. Ахцегь шегьерда адан тIварцихъ куьче ава.
   Мад са халкьдин инженер вириниз сейли хьанай. Алатай асирдин 20-йисан эхирра санани кIелнавачир Салигь Агьмедова Ахцегьа сад лагьай электростанция эцигна кардик кутунай. И станцияди шегьер ва райондин гзаф хуьрер электрикдин экверив таъминардай мумкинвал ганай.
 
Гуьлхар ГУЬЛИЕВА

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Хъимил Чавай къакъатна Лезги баде сейли хьанва Шаирар рекьидач
Статьи из этой рубрики
Аждагьандин йис алукьзава Кьадардал гьалтайла тIимилбур Шушада талыш чlалал радио? Кьве хтул Гьелягьар кьунай
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ