РикIел хуьх!
"Самурдин мектеб"  |  4(341) 2020      
   Редакциядиз ракъурнавай чарарай аквазвайвал, са кьадар кIелдайбуру глаголрин формаяр кхьидайла четинвал чIугвазва. 
Агъадихъ чна абуруз и месэладикай чирвилер гузва. 
   Глаголдин масдардин формадин (акун, гун, фин ва мсб.) гзафвилин кьадарда масдардин асул падеждин эхирда р-дилай вилик къведай а гьарф амай са падеждани кхьидач. Месела: кIелунар-кIелунри, кIелунрин, кIелунра, кIелунрал; гунар-гунри, гунрин, гунриз, гунра ва икI мад. 
   Чпин дибра (масдар арадал гъидай -ун эхирдилай вилик квай гьижада) /а/-динни /э/-дин арадал алай, вич чи кхьинра я гьарфуналди къалурзавай ачух сес авай глаголар (кягъун, эцягъун ва мсб.) агъадихъ галайвал кхьида:
а) масдар: кягъун, эцягъун;
б) деепричастие: кягъиз, эцягъиз;
в) буйругъдин (II касдиз талукь форма): кя, эця;
г) акьалтIай алатай вахтунин форма: кяна, эцяна;
д) гилан вахтунин форма: кязава, эцязава; амма -ва морфемадин вилик кьве ачух тушир сесер кваз хьайитIа -зава кхьида: туькIуьрзава, умудзава, къалурзава;
е) къвезмай вахтунин форма: кяда, эцяда;
ж) алатай вахтунин причастие: кягъай, эцягъай. 
   Вири глаголрин давамлу ва фад алатай вахтарин эхирда гьамиша й гьарф кхьида. Месела: 
а) физвай, фидай, лугьузвай, лугьудай; б) фенай, фенвай, лагьанай, лагьанвай.
   Масдардин эхир -ун-дин вилик ачух тушир н квай глаголрин акьалтIай вахтунин ва адакай жезвай маса формайра сад-садан патав кьве н(-нн) кхьида. Месела: куьткуьнун-куьткуьнна; цIудхунун-цIудхунна; кутIунун-кутIунна ва мсб.
   Куьмекчи глагол авун муракаб глаголрин къурулушда куьруь жеда: (-ун, -из, -вун, -йиз). Ихьтин дуьшуьшра ам вичелай вилик квай гафарихъ галаз кикIана кхьида. Месела: кIелун, кIелда, кIелна, кIелиз. ИкI кхьидач: кIел авун, кIел ийида, кIел ийиз кхьидач.
   Глаголдин, прилагательнидин ва мсб. дувулрикай, куьмекчи глаголрикай, -арун акал хьана, туькIуьр жедай муракаб глаголар вири формайра р-дилай вилик а гьарф хвена кхьида. Месела: хъсанарун-хъсанара, хъсанариз, хъсанарда; ацукьарун, ацукьара, ацукьариз, ацукьарна, ацукьарда.
   Куьмекчи ава, ама глаголри вахтарин формаяр, причастияр ва мсб. арадал гъизвайла, абур чпелай вилик квай гафарик кикIана кхьида. И чIавузни, эгер ава, ама гафарилай вилик къвезвай пай ачух сесиналди ва я анжах са ачух тушир сесиналди акьалтIиз хьайитIа, ава, ама куьруь жеда, -ва, -ма кхьида. Месела: ксузва, лацузва, ксанма, лацузма ва мсб.
   Куьмекчи глаголар ава, ама чпелай вилик къвезвай существительнийрихъ ва наречийрихъ галаз кикIана кхьидач: кIвале ава; хуьре ама; вине ава; юкьва ама ва мсб.

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Хъимил Чавай къакъатна Лезги баде сейли хьанва Шаирар рекьидач
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Яран сувар Гуьзел муаллим Дагъустанвийрин кьегьалвал
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ