РикIел хуьх!
"Самурдин мектеб"  |  5(342) 2020      
ЦIийи гафар туькIуьр хьун
 
    Лезги чIала цIийи гафар арадиз гъизвай са шумуд къайда ава. Абурукай сад тикрар жез-вай дибрикай цIийи гафар туькIуьр хьун я. И къайда вични пуд чкадал пай жезва.
 
Михьи тикрар хьун
 
    И къайдадиз «редупликацияни» лугьуда. Михьи тикрар хьунин къайдадив цIийи гаф туькIуьр жедайла диб авайвал тикрарда, амма адан мана-метлеб дегиш жеда: чIар-чIар; пуд-пуд; куз-куз; хъуьрез-хъуьрез; кичIез-кичIез; лугьуз-лугьуз ва мсб.
 
«Тапан» тикрар хьун
 
    И къайдадин куьмекдалди цIийи гаф туькIуьр жедайла, вилик къвезвай гафуниз гьадав кьадай тай, амма вичикай чIала кьилди менфят къачун тийизвай сесерин комплекс жагъурда. Адет яз ахьтин «тапан» паяр тир гафар /м/, /ш/ ва са бязи дуьшуьшра /пI/ сесинилай гатIунда. Месела: чай-май; хъач-мач; куьлуь-шуьлуь;  уъ-муъ; шурт.-пIуртI; чит-мит; къал-къиж; мехъер-шехъер; шулугъ-мулугъ ва мсб.
    Бязи гафарикай и къайдадалди цIийи гаф туькIуьриз жедач. Месела: мух, мум, мел ва мсб.
    «Тапан» тикрардин къайдада арадиз атай гафунин мана-метлеб халис гафунин манадин тайинвал зайиф хьун яз гьисабна кIанда.
 
Акахьай къайда
 
    Акахьай къайдадикай – аффиксди алава ийизвай тикрар хьуникай лезги чIала гегьеншдиз менфят къачуда. И чIавуз алава такьатар яз суффиксрикай, префиксрикай, инфиксрикай, эхиррикай, -ни союздикай менфят къачуда. Месела: кIвалба-кIвал; чирхчир; жузун-качузун; гзафни-гзаф; вахт-вахтунда; бахта-бахт; кьилера-кьил; хупIни-хупI; кьилни-кьилихъ; кьулу-кьулухъ ва мсб.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Алибег Фетягьов рикIел хкида «Магьи дилбер» рикIяй хьана Дидед чIал ватан я Халкьдин шаирриз гуьмбет
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Яран сувар Гуьзел муаллим Дагъустанвийрин кьегьалвал
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ