Мискин вели
(ХVI виш йис) Чи классикар  |  5(342) 2020      
    ХVI виш йисуз лезгийрин къадим Мискиска хуьряй кьве машгьур шаир акъатна: Вели ва Фагъир. Сад лагьайда пуд чIалал – лезги, азербайжан ва фарс чIаларал кхьизвай ва гьавиляй «Мискин» лакIаб къачунай. Кьвед лагьайда вичин шиирар лезги ва азербайжан чIаларал теснифзавай ва адаз «Мискискави» лакIабдикай хуш атанай. 
    И шаирар яшамиш хьайи девирда Къафкъаздин гьалар са акьван хъсанзавачир. Адан чилер Иранди гъилик авунвай ва Осман империядиз и кардикай хуш авачир. Гьавиляй Туьркияди 1578-йисуз Къафкъаздин чилер Ирандивай къахчун патал чIехи дяве къарагъарна. Леле Мустафа пашади 100 агъзур аскердин кьилеваз Генже кьурдалай кьулухъ Шамахи гъилик авуна ва ахпа маса чилер къизилбашривай къахчуз эгечIна. И женгера туьрквериз лезгийри ва Адил Гиреян Крымдай атай кIеретIдини куьмек гузвай. Тарихчийри кхьизвайвал, «са патахъай туьрквери, муькуь патахъай татарри ва лезгийри санал къизилбашрин аксина женг чIугвазвай. Къизилбашривай таб гуз хьанач ва абур катиз гатIумна. Лезгийрин ва татарин кIеретIри катзавайбурун геле гьатна абуруз гужар авуна ва чапхунчийривай гзафни-гзаф мал-девлет къахчуна».
    Лезгийри туьрквериз куьмек гун дуьшуьшдин кар тушир. III Султан Мурада лезгияр яшамиш жезвай вилаятриз чпи-чеб идара авун патал аслу туширвал гуда лагьанай. Гьавиляй гьам Ширванда, гьамни Кьиблепатан Дагъустанда лезгийри къизилбашрин аксина женгера туьрквериз мукьувай куьмек гузвай. (Килиг: Рагьимзаде И. Зефернаме. Гъилин хатIарин жуз. №2372. Истанбулдин Университет; Гьасан эфенди Алкьадари. Асари-Дагъустан (урус чIалал). Магьачкъала, 1994. Ч. 56-58).
    1595 йисуз III Султан Мурад рагьметдиз фейидалай кьулухъ тахтунал акъатай цIийи султанди лезгийриз аслу туширвал гудач лагьана. Лезгийри бунт къарагъарайла ада чIехи кьушунрив Къазикъумухдин агьалияр кукIварна ва чи маса вилаятрал вегьена. Гьа ихьтин вакъиайрикай хабар аваз, халкьдин кьилел атай мусибатар акваз Велиди рикIиз эсердай, лугьуз тежедай кьван къиметлу шиирар теснифнай. Абурукай са кьадарбур мазанрин сивера гьатна хуьрера, шегьерра, халкь кIватI хьанвай чкайрал лугьуз хьана.
    Мискин Вели Мискискави Фагъирахъ галаз са девирда яшамиш хьана. Фагъира вичин шиирра Велидин тIвар фад-фад рикIел хкизва. Шаирдин гзаф шиирар квахьнава. Ахцегь жуьнгуьна Мискин Велидин са шумуд шиир ава. Абурукай бязибур азербайжан чIалалди кхьенвайбур я. Мискин Велидин уьмуьрдиз талукь делилар ва адан ирс гьеле тамамдиз жагъурнавач. Агъадихъ адан са шиир чапзава.
 
Шехьзава зун
 
Зун къурбанд хьуй квез, авайбур яргъара,
Куь язухар атана, шехьзава зун.
Гатфарин дем я билбилрин багълара,
Билбилдин ван атIана, шехьзава зун.
 
Куь гьахълувал, дуьзвал вучиз хьана зай,
Адалатдик кумачирни бес куь пай?
Куьн акъатай а чкайра жеч квез тай, 
Куь дердияр кьатIана, шехьзава зун.
 
Авуна хьи, фелекди зи чан мерез,
Сагъариз кIан хьайи яна кьел хирез.
Лаилагьи-илаллагь лугьузвай мез
Зулумкарри атIана, шехьзава зун.
 
Эфендияр, гьажияр хьанва дустагъ,
Сел я дидейрин, вахарин вилин нагъв.
Къуларик цIай кумач, къайи я гурмагъ,
Элдихъ рикI-жигер кана, шехьзава зун.
 
Мискин я зун гьахъсузвилер акунвай,
Гьафил хьана, хиялри перт авунвай.
Чара тежез, сефил гьижран чIугунвай,
Заманади гатана, шехьзава зун.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Алибег Фетягьов рикIел хкида «Магьи дилбер» рикIяй хьана Дидед чIал ватан я Халкьдин шаирриз гуьмбет
Статьи из этой рубрики
Къияс Межидов Мискискави Фагъир Мемей Эфендиев Лезги Нямет Мазави Али
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ