РикIел хуьх!
"Самурдин мектеб"  |  6(343) 2020      
   Манайриз килигна кхьих
 
Агъа синифра кIелзавай са кьадар аялрилай бязи глаголрикай дуьздаказ менфят къачуз алакьзавач. Агъадихъ чна и месэладиз баян гузва:
Вахчун (Гахчун, Къахчун, Ахчун). И гафарикай гахчун ва вахчун глаголдин рахунин форма я. Ахчун нугъатдин гаф я. Гьавиляй эдебият чIалал текст туькIуьрдайла вахчун ва къахчун гафарикай менфят къачуна кIанзава. 
    Вахчун гафунихъ агадихъ галай манаяр ава: 1) жуван шей жуван ихтиярдиз хкун: За адавай цуьруьгъуьл вахчуна; 2) жуванди хьурун, жуваз кьун; 3) кIватIун, гьасилун: Ада цIи никIерай 500 киле къуьл вахчунва.
Къахчун гафунин манаяр ибур я: 1) жуван шей масадавай вахчун, къакъуд хъувун: За вавай вири къахчуда; 2) авайдалай артух яз вахчун: А як за 
къахчуна эцигнавайди я; 3) вичихъ галаз тухун: Пачагь вичин везирни къахчуна, гадани галаз  кIвализ хтана; 4) са вуч ятIани эцигай, алай чкадилай вахчун: Ахпа хтана за жуван ктабар къахчуна; 5) кIватI хъувун: Чакъалдиз сикIери ачкар тIуьр саягъ акуна, анжах сухварай акъатайди къахчуз тахьана, ада чил тIушунна; 6) жуваз талукьарнавай затI жував хьурун: Ам мажиб къахчуз атанвай.
 
Циркумфикс
 
    Лезги гафарин къурулушда муьжуьд жуьредин морфемаяр жеда: диб, дувул, эхир, суффикс, префикс, инфикс, циркумфикс, постфикс.
    Циркумфикс къадагъадин суффиксди дувул вичин юкьва тун я. Циркумфикс лезги чIала, алатай вахтариз хас амукьа яз, са шумуд гафуна дуьшуьш жезма. ми-йи-р; ми-же-р; ми-фи-р. И формайра къадагъадин суффиксди дувул вичин юкьва тунва.Гекъиг: ийи-мир; же-мир; фи-мир. Чи нугъатра ихьтин гафар мад ава: ма-гу-р; ме-къве-р ва мсб.
 
ГьикI кхьида? 
 
    Бязи кIелдайбуруз глаголдин инкарвилин формаяр гьикI кхьидатIа чизвач. И формаяр т-//та-//те-//ти-//ту-//туь- префиксри арадиз гъида. Глаголдин инкарвилин формада авай бязи гафар агъадихъ галайвал кхьида:
 
Тавадарун - авадар тавун
Талакьун - алакь тавун
Таххъаюн - ахъай хъувун тавун
Таххьун - хьун тахьун
Тацукьун - ацукь тавун
Тацун - цун тавун
Тачагъун - жагъун тавун
Тевегьин - вегьин тавун
Тегъин - гъун тавун
Телягъун - элягъ тавун
Тенен - тIуьн тавун
Тефин - фин тавун
ТуьтIуьн - тIуьн тавун

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я КьатI хьайи уьмуьр Алибег Фетягьов рикIел хкана “Лезгинка” Лезги алим хкяна
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Яран сувар Гуьзел муаллим Дагъустанвийрин кьегьалвал
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ