Мемей Эфендиев
Чи классикар  |  8(345) 2020      
    Икьван гагьди вичин яратмишунар авайвал винел акъудиз тахьанвай лезги классикрикай сад Мемей Эфендиев я. Ватан хуьн патал гъиле яракь кьур жегьил шаирди дяведин вахтунда кхьей шииррин кIватIалар военный архивра аватIани, жагъуриз хьанвач. Чи пешекарар а кIватIалрихъ герек тирвал гелкъвенвач. Ингье са делил малум я хьи, Мемеян бязи шиирар адан аскер юлдашри хуралай кIелдай. Адан гзаф эсерар алатай асирдин 30-йисарин жазайрин вахтунда тергнай. Шиирар кхьенвай са кьадар дафтарарни нин гъиле гьатнатIа малум туш.
    Шаир-ватанперес Мемей Эфендиев 1903-йисуз Куьре округдин КьепIиррин хуьре дидедиз хьана. Ада кIвенкIве хайи хуьре, гьуьгъуьнлай Бакуда ва Тифлисда кIелна. Комвуз куьтягьайдалай гуьгъуьниз ам Дагъустандиз хтана. Ина М.Эфендиева Дагъустан вилаятдин партиядин комитетда сектордиз регьбервал гана, Агъул райкомдин I секретарвиле кIвалахна. 
    Ватандин ЧIехи дяве къарагъай сад лагьай йикъалай М.Эфендиев гуьгьуьллудаказ дяведиз фена ва ада пуд йисуз душмандихъ галаз женг чIугуна. Шаирди 1943-йисуз вичин хтул Мингьажидиназ ракъурай чарче кхьенай: «Мингьажидин, ваз зун авай чка ва за ийизвай кеспи чир хьана кIанзава. Зун авай чка фронт я… За, Жамалдина хьиз, хирер хьайибурун хирер сагъар хъийизвайди туш. Зи кеспи хирер алачир немсерал хирер авун ва абур гурбагур авун я. Дяведин къалин чкада зун жеда. Зунни тупчидин вилик-кьилик квайбурукай сад я. Гила вун гъавурда гьатна жеди...»
    Вичи Ватандин ЧIехи дяведа иштирак авур Дагъустандин халкьдин шаир Муталиб Митарова 1971-йисуз чапдай акъудай «КьатI хьайи симер» ктабда кхьенвайвал, Мемей Эфендиев ва адан шаир дус-тар гуьллейринни тупарин хуруз, вуч жедатIа чиз-чиз, кьил виневаз, кичIевал кIусни авачиз фена. Ам 1944-йисан 6-апрелдиз Одесса вилаятдин Сочевка хуьруьн патав игитвилелди телеф хьана. Адахъ чIехи лейтенантдин чин авай.
    Шиирар М.Эфендиева советрин девирдин сифте йисарилай кхьиз гатIунна, амма абур печатдиз анжах лезгийрин «ЦIийи дуьнья» газет арадал атайдалай гуьгъуьниз акъатиз хьана. Ада кхьей шиирар алатай асирдин 30-йисара акъатай хрестоматийра, шииррин кIватIалра гьатнава. А чIавуз Мемей Эфендиева, Алибег Фетягьова хьиз, В.В.Маяковскийдин яратмишунрикай даях кьуна чи эдебиятдиз цIийи кIалубар, цIийи уьлчмеяр гъана. 
    Дяведин темада кхьенвай шииррал гьалтайла, М. Эфендиеван «Кьаркьулувни тIиб», «Комсомолар», «Пионер» хьтин шиирар чи эдебиятдин инжийриз элкъвена. «Кьаркьулувни тIиб» шиирдихъ дерин философиядин мана ава. Кьаркьулувни тIиб дуланажагъ патал, яшамиш хьун патал виридаз герек тир, «инсан, гьайван, векьер, кьалар, диши, эркек» вири викIегь ийизвай ракъинал рази туш. Абуруз ракъинин аксина женг тухуз, ам туьхуьриз кIанзава. Ингье завалрилай и кар алакьзавач, акси яз абур чеб кIевера гьатна телеф жез-ва. Шаирди тешпигьарнавай Рагъ «азадвал», тIибни кьаркьулув азадвал бамишиз алахънавай чIулав къуватар я. Рагъ, азадвал чIулав къуватриз гъалиб къвезва:
 
Ракъин ишигъ
виридаз кIан,
са квез такIан,
акъатуй куь 
харапIайра,
сурара чан.
Гьат хъийидач,
мад куь гъиле
садрани майдан.
Им куь кьведан
эхир гьисаб
эхир дуван!
Акъата чан!..
 
    «Комсомолар» шиирда шаирди фашизмдин аксина женгиниз мадни гур ванцелди эвер гузва: 
 
Чун викIегьдиз
Фид дяведиз,
Са кIусни чаз
КичIе тушиз.
Яру пайдах
Гъиле кьуна 
Са къайдадал
Къадам вегьез,
Виликди физ…
 
    И шиирди а девирда санлай вири лезги эдебиятдиз таъсир авунай ва чи шаирри Мемей Эфендиеван руьгь аваз дяведин темада кхьенвай цIудралди шиирар газетрин чинриз акъуднай, радиодай кIелнай.
 
"САМУР"

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Къарабагъ азад хьана! Кьил кьазвачир рехнеяр РикIел хкана «Суваб» кардик ква ЦIийи рагъ
Статьи из этой рубрики
Къияс Межидов Мискин вели Мискискави Фагъир Лезги Нямет Мазави Али
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ