Кузуна са югъ
Чи хуьрер  |  4(349) 2021      
    Дагълари элкъуьрна юкьва тунвай, тӀебиатдин гзафни-гзаф иер пипӀерикай тир Кузун лезгийрин дегь хуьрерикай я. Генг яйлахрин макан я инаг. Гилан Кузун хуьруьн яшар 500 йисалай виниз я. Сифте хуьруьн бине гилан хуьруьвай са кьадар яргъал, чиливай 150 метр кьван кьакьан тир “ЧӀуру хуьр” лугьудай чкада кутунай. Ана 10 гектардин чилерал къадим сурар экӀя хьанва. Садбуру иниз “ЦӀуру хуьр” лугьуда. Кьуьзуьбурун ихтилатрай, гьакӀни фольклордин материалрай аквазвайвал, хуьруьн кьилел чӀехи мусибатар атанай. Им гьам тӀебиатдин басрухрихъ, гьамни хуьрел вегьей чапхунчийрихъ галаз алакъалу я. Ина куьгьне хуьруьн амукьаяр къени дуьшуьш жезва. Са чӀиб чил эгъуьнин кумазни, накьвадикай хъенчӀин къапарин кӀусар хкатда. 10 гектардин чка кьунвай къадим сурари са береда ина гзаф чӀехи хуьр хьайидан шагьидвалзава.
    “Кузун” ойконим Кас тайифадин тӀварцӀихъ галаз алакъалу я. Са бязи алимри лугъузвайвал, чи эрадин II асирда Птолемея туъкӀуърай картада къалурнавай Касан шегьер гилан Кузун хуьруьз мукьва чкадал кутунай. Алай вахтунда чпин хуьруьз “Кызын”, чпиз “кызынвияр” лугьуда и хуьруьн жемятди. Абурал “юкьва мукӀватӀ авай кузунвияр” лакӀаб ала. Са береда кузунвияр хъсан чамарчияр ва гьуърчехьанар хьиз сейли тир. Дегь чӀаварилай и хуьруьн фу хпехъанвиляй акъатайди я. И кар хуьре акьван вилик фенвай хьи, 100 хпелай 150 кӀел дул кьачун ина гьунардай гьисабдачир. Гьавиляй садбуру зарафатдалди чпин хуьруьн тӀвар “кӀелер хуьдай чка” мана гузвай “куз” гафуникай арадиз атанвайди я лугьуда.
    Хуьруьн тӀвар вириниз сейли авур кьегьалар садни кьвед туш. Мисал яз вичин тӀвар XX виш йисан кьегьал лезгийрин сиягьда гьатай Муьгьуьбали эфенди къалуриз жеда. 1868-йисуз Кузуна дидедиз хьайи Муьгьуьбалиди ина чӀехи мектеб эцигиз тунай. Ада Къуба уездда кьве медреса ачухнай ва са шумуд мискӀин гуьнгуьна хтунай, Гьатем агъадихъ галаз санал Азербайжан Жуьмгьурият хуьн патал Яру кьушундин аксина женг чӀугунай. Абурун яракьлу кӀеретӀри 7 вацра Аладашда яру аскеррин рехъ атӀанай ва большевикар Азербайжандиз ахъайначир. Ада гьакӀни большевикрин ва эрмени дашнакрин аксина женг чӀугунай. Совет гьукумат гъалиб атайдалай гуьгъуьнизни большевикрин аксина женг чӀугур Муьгьуьбали эфендидиз гьукуматдин патай къаст авунай ва 1928-йисуз ам яна кьенай.
    Кузун булахрин макан я. Шияр булахдихъ. Дуьруьдин ва Тамачан булахрихъ авсиятда гзаф марагълу риваятар рахада кузунвийри. 
 
С.Керимова

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Жегьил къелемэгьлидин савкьватар Сад лагьай чка кьуна Ханбутай бег Яргунви Poliqlot
Статьи из этой рубрики
КцIар райондин Мучугъ хуьр И чил хайи диге я И чил хайи диге я И чил хайи диге я И чил хайи диге я
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ