Мазави Али
Чи классикар  |  6(351) 2021      
   Вичин чIалар халкьдин меце чи йикъаралди амай машгьур шаир ва ашукь Мазави Алидин уьмуьрдин рехъ ва яратмишунар икьван гагьди эхирдалди чириз хьанвач. Вучиз лагьайтIа девлетлуйри ва хуьруьн фекьийри шаирди чеб русвагь ийизва лугьуз адан кIвал тарашиз тунай, гъилин хатIарин кьуд дафтар цIай яна канай. Гуьгъуьнлай шаирди и вакъиа вичин «КIвал тарашайбуруз» шиирда рикIел хканай. 
   Мазави Али 1770-йисуз Самур магьалдин Мацар хуьре дидедиз хьана. Ина медреса акьалтIарай Алиди кьве чIалал – лезги ва азербайжан чIаларал шиирар теснифзавай. Гьавиляй адан тIвар чи эдебиятдин тарихда кьве жуьреда: Мазави Али ва Мазали Али хьиз гьатнава.
   Девлетлуйри ва фекьийри вичин кIвал тарашиз турдалай кьулухъ гьахъсузвилер эхиз тахьай Али Къуба магьалдин Хьилерин хуьруьз куьч хьана. Са кьадар вахтунда ина яшамиш хьайи Али хуьруьн жегьилриз тарс гуз эгечIна. Адаз ина медреса кардик кутадай ният авай. Ингье мискIинда диндин тарсар гузвайбуру адаз манийвал авуна. Шаирди вичиз акси тир ксарин хъиляй вичин кIвале жегьилриз тарсар гана, гьа са вахтунда абуруз чуьнгуьр ва кфил ягъизни чирна. Алатай виш йисан эхирралди Хьилерин бязи яшлу инсанри Мазавидин чIалар я лагьана адан шиирар хуралай кIелдай.
   Садра Али вичин хайи хуьруьз хъфида. На лугьумир ина адан чкадин хахаяр русвагьзавай «КIвал тарашайбуруз» шиир хуьруьнбуруз хуралай чизвай кьван. Идакай хабар кьур хуьруьн кавхади и шиир ни кIелайтIа адаз жаза гуда лагьана жемятдиз кичIерарнай. Ахпа ада Али кьуна дустагъ авун патал план туькIуьрнай. 
   Шаир хуьруьз хтайла са хаин касди кавхадиз хабар ганай. Кавхади са шумуд гъилибандин куьмекдалди Али кьуна дагъда чуьнуьхарнай. И кардикай хабар кьур Хьиливи Абдуллагьа вичин кьепIирви дуст Гьажи Насруллагь эфендидин кьилив фена шаир азад авун тIалабнай. Халкьдин азадвал патал урус чапхунчийрихъ галаз женгериз экъечIнавай Гьажи Насруллагьаз и кардикай гзаф хъел атана. Ам вичин кIеретIдай са шумуд касни галаз Мацарин хуьруьз фенай ва кавхадиз азабар гана Али чуьнуьхарнавай чка чирнай. Шаир азад авурдалай кьулухъ адав кавхадин гардандай «КIвал тарашайбуруз» шиир куьрсариз тунай. 
Мазави Али женгчи шаир тир ва гьавиляй вичин гзаф шиирар гахъсузвилерикай теснифнай. Ада гьакIни шад дуьшуьшрикай, муьгьуьббатдикай шиирар кхьенай. Шаирдин «Ватан», «Хандиз», «Хьилерин жегьилар», «Жегьилриз тавакъу», «КIвал тарашайбуруз», «Намерддиз» ва маса чIалар халкьдин меце чи йикъарани ама.
    Шаирди 1820-йисуз азардикди вичин дуьнья дегишарна. Ингье бязи чешмейра Мазави Али Малкамут дагъда тIурфандик акатна кьейиди къалурнава. 
Агъадихъ чна шаирдин «Намерддиз» шиир кIелдайбурув агакьарзава.
 
             Намерддиз
 
Зи кӀаниди, за квез лугьун авайвал,
Гьиллени таб я гьар са кар намерддин. 
Жагъич адан кӀваляй са кӀус фу гьалал, 
Гьарамди я кӀулавай пар намерддин.
 
Зимбил кӀатӀ я, незвайд мухан лаваш я, 
Аллагьдиз негь, шейтӀандин ам юлдаш я. 
ЯкӀуз къимиш текъвез, кӀараб кармаш я, 
Терг хьуй сивяй вири сарар намерддин.
 
Намерддиз гьич куьмек ийиз кӀан жемир, 
Гьикьван ада гьараяйтӀан, ван жемир. 
Ахьтиндакай дуст кьадай инсан жемир, 
Кьезил тахьуй рикIин азар намерддин.
 
Гатуз яйлах, хъуьтӀуьз къишлах кьаз макан, 
Алахъда ам хуьз анжах са вичин чан.
Кар я, кӀвализ атун хьайитӀа са мугьман, 
Вилерилай фида накъвар намерддин.
 
Зун Мазави Али я, гьахъ рахада,
Фу балкӀандал хьурай, намерд – пияда.
Са ягьсузни тамукьрай и дуьньяда, 
Квахьдайвал чи нугъатдай тӀвар намерддин.
 
 
"САМУР"

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я РикIел хкунин югъ Аялрикай фильм Хуьлуьхъ Тават Савкьватри шадарна
Статьи из этой рубрики
Къияс Межидов Мискин вели Мискискави Фагъир Мемей Эфендиев Лезги Нямет
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ