«Алупан улубда» гьатнавай къадим лезги гафар
Гафалаг "Самурдин мектеб"  |  9(256) 2012      

ТIвар-ван авай алим Ярали Яралиева шифр ачухарна кIелай VIII виш йисаз талукь «Алупан улубда» вишералди къадим лезги гафар гьатнава. Абурукай 270-дав агакьна гафариз Я. Яралиева, амай гафариз «Самур» газетдин чIалан пешекарри баянар ганва. Агъадихъ чна кIелзавайбурун тIалабуналди а гафар (ктабда ганвайвал хвена) баянарни галаз чапзава.

А


Абси                         Аллагь
Авалун                    башламишун
Авам                        икрам
Авам авун              икрам авун
Агьакьун                чIугван
Аду                          мидя
Адувал                   мидявал
Азим                        хейлин
Акилан                   теблигъ авун, чириз алахъун
АкIа                         аслу
АкIал                      рази
Алаба                     тажублу кар
Албес (Абси)       Аллагь
Алупан                  Алуп пачагьдин  (Алупан) уьлкве – Кавказдин Албания
Алупанар             алпанар (албанар)
Арз вацI                Араз вацI
Арран                    арабри Алупандиз гайи тIвар
Арил                      шукур, аферин
Арум гъед            Уран

Б


Бал                       зикр
Бал авун             зикр авун
Бали                    валай
Барил                  жуьрэтлу
Басарух              гьужум
Басарух гун       гьужум вун
БаскIум               сентябрь
Баху                     керемет гвай
Били                    артух
Бирх                    харж
Бис                      гьис, гьиссият
Бисун                  гисс авун
Биц                      зелил
Бицун                  зелил авун
Бэсун                  паюн

В


Вад                       вад
Вилб                    июнь
Вили                    велед
Висти (кисти)    дили

Г


Гав                      вилаят
Гардас              макьсад, метлеб
ГатIа                   лавгъа
Гил вацI            Гилгил вацI
Гилган               Гил (Гилган) вацIун кьере авай кIеледин тIвар
Гирд                   гьахъ, адалат
Гирда                 чилин шар
Гулум                 гужлу, къати

Гъ


Гъариб                        къарар
ГъвечIи чукватур     гъетерин кIапIалдин тIвар
Гъцур                           инсаф


Гь


Гьайрат                           эрмени
Гьайсан                          Эрменистан
Гьалагь                          эсер
Гьана                               пачагьдин тахт
Гьасабес (гьаспIес)    тарифлу, къудратлу
Гьаспес                          хашперес, кешиш
Гьат гъун                       атун
Гьат хьун                        гуьруьшмиш хьун
Гепун                               эхиратдин йикъан силис кьун
ГьикIесун                       яратмишун
Гьилав                            совет
Гьили (гьилиб,хьилиб, хъилиб)    меслят
Гьили гьилав                меслятрин совет
Гьирик (гьирин)           тIвар-ван, машгьурвал
Гьиспес (сигьпес)       къурбанд
Гьуьм                              уьмуьр
Гьепесун                       алахъун
Гьепун                            1) чан алай затI; 2) асул метлеб, гьакъикъат
Гьебил                           тайифа
Гьерен                           арбе

Д


Дагьар                           магъара
Дам                                 ихтияр
Дам гун                          ихтияр гунн
Дене                               дуьнья
Денесиб                        дуьнья вилик

К


Кава                               - дуьа
Кал                                 - шиир
Калдин                          - шиирдин
Калкун                           - муаллим
Кам                                 - ара
Камда                            - арада
Ками                              - малум, ашкара
Камнирик                     - кьисас
Каркам                          - гуьркемлу, гуьркем авай
Каркамар                     - дараматар
Картли                           - Гуржистан
Картлияр                      - гуржияр
Касик                             - Козис, кьуьзуьд
Касис                              - инсан
Касисар                         - инсанар
Кел (сегьри)                 - КIелет (хуьр)
Керки                             - гьяд
Кеф пад                        - кефер пад
Кили                               - веревирд, гьуьжет
Килис                             - килиса
Килис                             - хемис
Кими (китIи)                 - эхиримжи
Кимерикар                   - кимерияр
Кирам                            - автор
Кирамит (китIидин)    - тахт (диндин)
Кирд                               - гирт, кьадардилай гзаф, лап
Кири                               - улу, къадир
Кисил                            - кьатIунар авай
Кисир                            - вилик фин, йигинвал
Кистик                           - дили
Кистийар                      - дилибур
Кистик - хилтIик          - дили-пехъи
Китешар                        - хинар
Кихчир (нихчир)         - вагьши, залум
Киш                                - теклиф
Кишун                            - теклифун
Кишит                           - эмир, буйругъ
Кука                              - залум
Кул хьун                       - кIватI хьун
Кус                                - тербия
Кус гун (нус гун)          - тербия гун
Куьр вацI                     - Куьр вацI
Куьрен                         - Куьре

Къ


Къадни сад                 - къанни сад
Къадни кьуьвед        - къанни кьвед
Къадни пуд                 - къанни пуд
Къадни кьуд               - къанни кьуд
Къадни вад                 - къанни вад
Къадни ругуд              - къанни ругуд
Къадни уьруьд           - къанни ирид
Къадни муьжуьд       - къанни муьжуьд
Къадни цIуьд              - къанни кIуьд
Къадни цIуд                - къанни цIуд
Къадни цIуд сад        - къанни цIусад
Къадни цIуд кьуьвед    - къанни цIикьвед
Къадни цIуд пуд          - къанни цIипуд
Къадни цIуд кьуд        - къанни цIукьуд
Къадни цIуд вад          - къанни цIувад
Къадни цIуд ругуд       - къанни цIуругуд
Къадни цIуд уьруьд    - къанни цIерид
Къадни цIуд муьжуьд    - къанни цIемуьжуьд
Къадни цIуд цIуьд       - къанни цIекIуьд
Къадни цIуд                  - къанни цIуд
Къаж                              - къал, дяве
Къажун                          - къал акъудун, дяве авун
Къай вацI                      - Шабран вацI
Къай кIеле                   - Шабран кIеле
Къакъац хьун              - кьиле фин
Къал                              - гьахъ, дуьзвал
Къарадвал                   - кьадайвал
Къарибар                     - месэлаяр
Къаф                              - хабар, чар
Къаф                              - марагъ
Къаф сув                       - Къафкъаз дагъ
Къилиб                          - техил
Къиспес                        - тарих, летопись
Къувазна                       - акъвазна
Къум кIеле                    - Гум галасы
Къуриш гьебил            - Къуьрейш  тайифа
Къуьведа                      - къведа

Кь


Кьагьам                         - муъмин
Кьас гун                         - зарар гун
Кьаф                              - амал
Кьашам                         - кьушундин  чIехиди, сердер
Кьвевар                         - Дербент
Кьвевар кIеле              - Дербент кIеле
Кьвед виш анзур         - кьве виш агъзур
Кьвепеле                      - Къебеле
Кьил гун                         - башламишун
Кьили (кьилин)            - чIехиди, кьилинди
КьитI                               - жаза
КьитIун                           - терг авун, барбатIун
Кьсан                             - хъсан
Кьулан вацI                  - Кьулан вацI (Самур)

КI


КIар                                 -кIар хьун    - кIар-кIар хьун
КIив                                - кIеви, мягькем
КIитIи                             - дин
КIитIидин кирамит     - диндин меркез
КIубали                         - регьят
КIувал                            - кIвал; гьукумат (Гуьгъ ама)

К


КIеле                               къеле
КIелет                             къеле
КIеретI                            десте
КIуьнкIе                          эвел

Л


Лаз                                   лезги князлухдин тIвар
Лазик                              лезги вилаятдин тIвар
Лакл гъед                     Уран
Лар                                  лар (яйлах)
Лас                                   секин
Ласвал                            секинвал
Лацу гъед                       Меркурий
Лег                                    лезги тайифадин тIвар
Лезг                                  лезги тайифадин тIвар
Лекь                                 лезги тайифадин тIвар
Леф                                  кьибле пад
Либис                              хийир, хъсанвал
Либиса                            хъсанвал ая, хийир це
Либисрай                       хъсанвал авурай, хийир гурай
ЛуькIенар                      луькIуьнар

М


Магь                                яш; жафа
Магь агьакьун              жафа чIугун
Макил                             магьал, аялат, князлух
Мактун                            варлу, девлетлу
Мактунвал                     варлувал, девлетлувал
Макь                                акьул
Макьраг                         устIар (цлан устIар)
Макьсан                        играми, пак
Макьу                             акьуллу
Мали                              ибарат
Мас                                 къимет
Маскут                            Муьшкуьр
МаскIу                             мискIин
Марзубан                       идара ийизвайди
Марзубанвал                идара авун
Мегъ пад                        рагъэкъечIдай пад
Мерк                                бурж; савкьват, пай
Мех                                  махлукь
Мехд                                масса
Мехел                              махлукьат, жемят
Мигьер                            талан
Мидив                              несил
Мийах                              атлу
Мийахар                          атлуяр
Мик                                   лезги тайифадин тIвар
Микил                              кьисмет
Микит                               илим
Микитис                          алим
Милегь                            несигьат, теселли; гьикая
Мин (мини)                     шак
Минал                             гьейбатлу; къудратлу
Миран                             зулум, азаб
Митив                              сихил, тухум
Митхи                              иер
МитIигъ хьун                  табий хьун
Мих                                  мана, метлеб
МичIер                            мичIи чIавар, йиф
Муг (мугъ, мук)              лезги тайифадин тIвар
Мукан                              лезги вилаятдин  тIвар
Мукзар гъед                  Плутон
Мулал                             август
Мул хьун                         чка кьун, ацукьун
Мулк                                мулк
Мулу                                мал-къара
Мур                                 гьунар
Мурбат                           гуьмбет; икона
Муш                                лезги тайифадин тIвар
Муьшкуьр                     лезги вилаятдин тIвар
Мэрк                              пай (талантдикай)


Н


Нава                              минет
Нагь                               аялат
Нех                                 асул, кар алай
НикIи                              зегьмет
Нисир                            меслят
Нихчир                          вагьши
Нйанин шарвал гъед  Сатурн
Нугь                                 Нугь
НукIа                               къаддар; асарат
Нус                                  тербия
Нус гун                           тербия гун

П


Пакул                            Баку (Паку)
Палас                           веревирд, фагьум
Паласа                         паласа
Палк                              гьайван
Палкам                        балкIан
Парсар (парусар)     фарсар
ПарстIатI                     фарс тат
Партав                         Партав Бердедин къадим тIвар); такабурлу
Партавви                    партавви
Пер хьун (хун)           магьлуб хьун
Писир                           меслят
Пумпик                         Помпей (Румдин сердер)
ПIатIпIес                      килисадин чIехиди
ПIепIесбур                  писбур, гунагькарар
ПIесун                          ихтияр гун, теклифун
ПIил                              зегьер,агъу

Р


Регъ пад                     рагъакIидай пад
Регъуьн рехъ            суьруь фейи рехъ (млечный путь)
Рум                                Рома
Рум пIесун                   вилик акъатиз ихтияр гун
 

С


Сад зул                       сад лагьай чIук
Са залан чIал           залан гаф
Са кьил                      гьатта
Салагь                       къайда, къанун
Салани                     абур, безек
Сали                          ислен
Сан                            кьадар
Сани                          гъейри, маса
Сапух имил              сердер
Сар                           1) тарих; 2) рафтарвал
Саран                        тарихчи
Сардум                     апрель
Сарин мики-           тисар  тарихчи алимар
Севрен гъетер        севрен гъетер
Сегьри (сигьри)      шегьер
Сек                             тайифадин тIвар
Селес                       фикир
Сибир                       куьчери тайифадин тIвар
Сивир                       варвар
Сигьмес                   пишкеш
СигьпIес                  къурбанд
Сиз                            йисуз
СикIрен гъетер      сикIрен гъетер
Сили                        1) дуст, хуш авай, гереклу; 2) жуьмя
СиртI                         кьве вацIун ара
Сисим                       лирика, поэзия
Сиф                          сифте
Ситха                       стха
Сихил                      сихил
Сув                           дагъ
Сувалар                  дагъларин ценерив  гвай чкаяр
Сул                           вацI
Суьл                        1) сел; 2) март
Суьрнес                 гьуьрмет

Т


Тагьлай                    талай, лугьун тавур
Тагьлукьбур            талукьбур
Тамилан                  женнет
Тар йал сув             Тарьял дагъ
Тар хьун                   тIар хьун
Тий                            тир
Тил                            сервет, нямет
ТипI                           тIиб
Тихим                       аслу кас, нуькер
Туркар                     туьрквер
Туькей                     туькIвей
Туькуьрна               туькIуьрна
Тум                            несил
Тумнувай гъед       Сатурн
Турар (тIуварар)    тIварар

ТI


ТIагъ                        зайиф
ТIагъ гьанвай        зайиф хьанвай
ТIагь                        дар
ТIамил                    колония
ТIамилан               империя
ТIапIас                    табасаран
ТIем                        гуж
ТIемлу                    гужлу
ТIем атаниш         гуж агакьнач
ТIем къуьвен        тийидин гуж агакь тийидай
ТIиб                         кьетI
ТIибун                     кьетI авун
ТIигь                        женг, дяве

У


Увар                       гьун тайифайрикай садан тIвар
Увн                         акси
Угьара                   араб тайифайрикай садан тIвар
Укал                       июль
УкIур                      гьун тайифайрикай садан тIвар
Улуб                       ктаб
Урас                      мурад, макьсад
Ургьун                   Яргун
Усби                       руьгь
Утик                       удийрин вилаятдин тIвар

Уь


Уьнгьуьр              гьун тайифайрикай садан тIвар
Уьрб                      герб, лишан
Уьруьд                 ирид
Уьруьд зул          ирид лагьай чIук
 
Ф


Фини                     эвелимжи
ФундукI                 ноябрь

Х


Хаби (хеби)           кишдин югъ
Хазар (хузар,хизар, хезар)        хазарар
Хай (хайи, хайа)    диде
Халан                     регьим
Халим                     мурдар
Халин                      гзаф зурба акьулдин иеси
Халис                      четин гьалдай акъудун  патал гьерекат
Хаф                          гьарф
Хафалаг                 алфавит
Хачиниз чIугун       хаш чIугун, хашуниз акъудун, хашунал гъилеризни кIвачериз михер яна кьин
ХикIа (хике)           дикъет
Хилиб                     мергьемет
Хилибан                мергьеметлу
Хилиг                      халкь
Хиле                       куьмек
ХилситI                  семе
Хилтин                   пехъи
Хира                       къацувал, къаз
Хицекун                 эхцигун
Христу                    Христос
Хук                          жида (яргъи тум галай, сухдай кIвенкI алай яракь)
Хутур                      гьун тайифайрикай садан тIвар

Хь


Хьел                      лезги тайифайрикай садан тIвар
Хьен                      регьбер
Хьенвал               регьбервал
Хьий                      хьайи
Хьилиб                 несигьат

Ц


Цай                          буба
Цайа                       бубадин буба,  чIехи буба
Цкьал                     нагьахъ, гьахъсузвал
Цурук                       регьимсуз
Цуруквал                регьимсузвал
ЦурдцIадж             шем

ЦI


ЦIай гъед                   Юпитер
ЦIали                          музыка
ЦIалим                       музыкант
ЦIуд                             цIуд
ЦIудни сад                цIусад
ЦIудни кьуьвэд        цIикьвед
ЦIудни пуд                цIипуд
ЦIудни кьуд              цIукьуд
ЦIудни вад                цIувад
ЦIудни ругуд             цIуругуд
ЦIудни уьруьд          цIерид
ЦIудни муьжуьд      цIемуьжуьд
ЦIудни цIуьд             цIекIуьд
ЦIуд анзур                 цIуд агъзур


Ч

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
и чил хайи диге я ЧIалан женгчи хьиз Узнифатан баядар Туареги Аялрин чIалакай
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Шаирар рекьидач Халкьдиз экв гайи гъед Алакьунар авай аялар
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ