"Зи уьмуьр зи чIалан женг я!"
Седакъет Керимовадин 60 йис Барка  |  3(262) 2013      

     Тlвар-ван авай къелемэгьли Седакъет Керимовадин уьмуьрдин мад са гатфар - 60 лагьай гатфар алукьнава.
     Журналист хьиз ада гьеле алатай асирдин 80-йисара вич Советрин уьлкведин виридалайни хъсан къелемэгьлийрикай сад тирди субутнай. Гьавиляй адаз Азербайжандин журналистикадин Татьяна Тэсс лагьай тIвар ганай. Ам 7 агъзурдалай гзаф макъалайрин, очеркрин , корреспонденцийрин, зарисовкайрин, эссе ва фельетондин автор я. Журналистикадай къазанмишай агалкьунрай чи къелемэгьли Азербайжандин Журналистрин Союздин “Къизил къелем” ва Гьасанбег Зердабидин, Мегьсети Генжевидин, Натеванан тIварарихъ галай премийриз лайихлу хьана.
     Зари хьиз ам гьам лезги, гьамни Азербайжандин халкьариз сейли хьана. Халкьдин рикI алай шаир хьиз адан шиирар сиверай-сивериз фена. Адан къелемдикай хкатай гьикаяяр, повестар ва романар вирида гьевесдалди кIелзава.
     Лезги, азербайжан ва рус чIаларал чапдай акъудай 3 романдин, 12 повестдин, 2 пьесадин, 7 поэмадин, 100-далай виниз гьикаяйрин, вишералди шииррин, санлай 17 ктабдин автор тир и къелемэгьлидин яратмишунар теблигъ авун патал Азербайжан Республикадин Культурадин Министерстводи ва Азербайжандин М.Ф.Ахундован тIварунихъ галай милли китабханади “Седакъет Керимовадин 50 йис” ва “Седакъет Керимовадин 60 йис” тIварар алай ктабар басма авуна. Адан уьмуьрдин рекьикайни яратмишунрикай 3 ктаб, 80 макъала, 45 очерк чап хьанва. Лезгийрин, азербайжанвийрин ва урусрин 76 авторди адан яратмишунрикай макъалаяр  кхьенва. 68 шаирди адаз 95 шиир бахшнава.
     Композитор хьиз ада вичин чIалариз 100-далай гзаф манияр теснифна. РикIелай ракъурнавай 30-дав агакьна халкьдин манийрал чан хкана. Адан 40-далай гзаф манияр Азербайжандин ва Дагъустандин радиойрин къизил фондуна гьатнава. Меденият вилик тухунай ам 2006-йисуз Азербайжан Республикадин президент Илгьам Алиеван серенжемдалди “Азербайжандин медениятдин лайихлу кIвалахдар” гьуьрметдин тIварцIиз лайихлу хьана.
     Режиссёр хьиз ада 2003-2007-йисара “Зи хайи эл” тIвар алаз 2 фильм чIугуна. Алай аямда Азербайжанда лезги халкь авай гьаларикай, чи медениятдикай, чи квахьзавай хуьрерикайни адетрикай рахазвай и фильмаяр гележег несилар патал къиметлу эммени я. Абур са шумудра Азербайжандинни Дагъустандин телевиденийри къалурна.
     2009-йисуз  ада Дагъустандин Шарвилидин тIварунихъ галай премия, 2012-йисуз Дагъустан Республикадин Гьукуматдин “Гьуьрметдин грамота” къачуна.

Агалкьунар тlалабзава

     Любовь - это первый и в конечном счете единственный движущий стимул поэзии. Этим чувством пронизаны практически все стихи Седагет Керимовой: это не только любовь к родному человеку, но и любовь к родному краю, к его неповторимой истории, к своим соплеменникам, к мелодичной родной речи.

 

Михаил Алексеев,
доктор филологических наук, профессор,
зам. директора Института Языкознания РАН

 

     Гатфариз дидедиз хьайи Седакъет Керимова, халкьдиз гьамишалух яз амукьдай яратмишунрин гатфар бахшна. ЦIийи поэзиядинни прозадин гатфар. Гатфар йисан бахтавар бере ятIа, адан яратмишунар чи литературадин бахтавар чинар я.

Муьзеффер Меликмамедов
шаир, журналист

     Дорогая Седагет! Я была потрясена силой духа ваших стихов, которых я перевела сразу же на аварский язык. Это "Автопортрет", этот же мысль повторяется в стихотворении "Вулкан", стихами философской лирики " Я, кажется, уже жила когда-то...", любовью к малой Родине, родному языку, жизнелюбии в стихах "Бессонница", "Тепло родимых очагов", "Джигиты" и др. Они войдут в книгу "Тропинка творчества", которая должна выйти в Дагестанском книжном издательстве в 2014 году.

Баху Меседу Расулова,
аварская поэтесса

     “Зазлезги зари СедакъетКеримовадиннубатдинктабди - шииратдинкIватIалдиеке лезет гана. КтабдинкIанел “Аферин!” гафкхьена, жува-жувазфикирна: “Им адетдинктаб туш, им гьиссериндагъ, бегьердинбагъ я. Им адетдинктаб туш, им лезгируьгьдикай, намусдикай, такарбулувиликайтеснифнавайжанлуриваят я.
     “Къарагъ, дуьнья, “Лезгинкадал” кьуьлериз!” ктабдизазахьтинтIеамганахьи, ада закахьтинруьгькутунахьи, адайзазахьтинустадвилиндережаакунахьи, зазсифтенубатдакIелзавайдазмалумаризкIанзава: лезгилитературадин, лезгииширатдиналемдацIийигъед, Зуьгьрехьтинкъатигъедпайдахьанва. Ам Седакъет Керимова я.”

Гьаким Къурбан,
зари,филологиядин илимрин доктор

     Гзаф гьуьрметлу Седакъет вах!Ви цIийи шииррин кIватIал - "Къарагъ дуьнья, Лезгинкадал кьуьлериз" зав агакьна. Шумуд йикъар я ам зи гъиляй ават тийиз. Ви цIарарин таъсирдикай хкатун четин я. Ви чIалан иервили, ви фикиррин деринвили зун гьейранарнава. Зун рикIивай шад я, дамахзава ви бажарагъдални инсанвилел.
     КIватIал за ви шикилни къалурна телевиденидай ганава, адакай са шумуд сеферда лезги ва урус чIалални радиодай гана.
     Ви гафарал кIвалах ийиз башламишда и мукьвара.

Мегьамед Гьуьсейнов,
композитор

     Седакъет! И тIвар ваз бубади, дидеди, бадеди, чIехи бубади - гьида ганватIани гьалал хьурай. Вучиз лагьайтIа и тIвар ваз лайих я.ЧIехи Аллагьди и тIварцIиз хас тир вири хесетар ганва ваз. Чна – лезгийри чи чилин, чи халкьдин, чи чIалан, чи адетрин къаравулда акъвазнавай, абур квахь тавун патал, чи гележег  жегьил несилдив агакьарун патал галат тавуна зегьмет чIугвазвай женгчи Седакъеталди дамахзава.
     И мукьвара са межлисдал куьне чIугунвай «Зи хайи эл» филмдиз килигзавай чна. И межлисда дуьньядин шумудни са уьлквейра хьанвай, пул, мал, девлет авай лезгиярни авай. Абуру нефес къачун тавуна филмдиз килигзавай. Шагьдагъдин лацу кукIушриз, Лацарин шуршурриз, шикил хьиз аквазвай чарчарриз, Самур вацIунни КцIар вацIун къерехра халичадал цуьквер хьиз экIя хьанвай хуьрериз, къацу тамариз, ргазвай булахриз килигайла, лезги мелер, мехъерар акурла абур чIалахъ жезвачир хьи, инагар чпин диде-бубаяр, вахар-стхаяр, мукьва-кьилияр яшамиш жезвай лезги чилер я.
     «Хайи чил» тIвар алаз вуна чIугунвай I ва II филмриз килигайла, «Самур» газет ва ви къелемдикай хкатнавай романар, повестар, шиирар, поэмаяр кIелайла, Седакъет ханум, вуна лезгияр патал чIехи зегьметар чIугвазвайди кьатIузва чна. Ваз и кIвалахар давамар хъувун патал ва булах хьиз ргазвай ви яратмишунрин рекье амайдалайни чIехи агалкьунар тIалабзава за. Аллагьди вун чаз пара такурай.

Межлум Ферзалиев,
КцIар шегьер

     "Къарагъ, дуьнья, "Лезгинкадал" "кьуьлериз"ктаб Бакуда чапнава. Чи патав къведалдини саки са йис алатнава. Белки гьавиляйни ам багьа мугьман я жеди. Ам 1999-йисуз чи гъиле гьатнавай лап хъсан ктабрикай сад я. Жуван фикир яз къейд ийиз кIанзава: нагагь лезги шииратдин "Къизилдин фонд" тешкилнайтIа, Седакъет Керимовадин "Къарагъ, дуьнья, " "Лезгинкадал" "кьуьлериз" ктабди ана вичиз лайихлу чка кьадай.

                           Зал тIамгъаяр алкIидайд туш,
                           КичIе хьана галкIидайд туш,
                          Зун рекьелай элкъведайд туш,
                          Рекьер залай элкъвейтIани.

                          АтайтIани кьилел къаза,
                          Ийидач за садран суза,
                         За жуван халкь гудач маса,
                         Кьуд патахъай чуькьвейтIани...

     Седакъет Керимовадин ктабдин гьи чIал къачуна кIелайтIани, чи рикIел винидихъ раханвай хьтин келимаяр къвезва. "Ви сесинин гуьзелвал, чIаларин верцIивал, гьиссерин хцивал вуч я!"- гьейранвалзава рикIяй.
     Седакъет Керимовадин чIалари авагъар тийидай белки са къузани, хъуьтуьлар тийидай са къайи къванни амукьдач. Ашкъилу рикIер лагьайтIа и чIалари мадни гьевеслу, гьавалу ийида, чеб-чпелай хура цIийи чIалар рахурда...

Мердали ЖАЛИЛОВ,
шаир, журналист

     Sədaqət Kərimovanın "Hal" romanını azı on dəfə oxumuşam. Doğmalarımla, dostlarımla bir yerdə kitabdakı az qala hər cümləni, hər fikri təhlil etmişik. Müəllifin xəbəri olmadan özüm-özümlə əsərin müzakirəsini də keçirmişəm. Sonda belə qənaətə gəlmişəm ki, Nobel mükafatının təqdim edilməsi bircə saatlıq, bircə anlıq mənə həvalə edilmiş olsaydı, təkcə "Hal" povestinə görə Sədaqət Kərimovanı və o kitabı, yeni sujet xəttinə görə isə həmin əsəri müəllifi ilə birgə o mükafata layiq görərdim. Sədaqət xanımı Azərbaycan ədəbiyyatının son dövrlərdə boy göstərən ən gözəl əsəri kimi duyğuların saflığına, könüllərin üsyanına, həyatın keşməkeşlərinə bu qədər uyarlıq verdiyinə görə nağıllardakı sayaq dünya malından qəni edərdim.
     Sədaqət xanım ruhən və cismən gözəllik mücəssəməsidir. Yəqin ki, çoxları mənim bu qənaətimdə yanlışlıq tapmazlar. Elə o daxili, dəruni keyfiyyətlərinin zənginliyinə öz qəlbinin səmimiyyətini qataraq “Hal” kimi əsər yarada bilib. Sərvinaz-Rəhman qoşalığında az qala hər kəsin yaşadığı üzüntü və iztirablar, psixoloji sarsıntılar böyük sənətkarlıqla qələmə alınıb. Bədii ifadələr, zəngin təbiət görüntüləri oxucunu əfsunlayır, öz güclü təsir dairəsində saxlayır. Qadın oxucu istər-istəməz özünü Sərvinazın yerində, onun çəkdiyi əzabların fonunda arayır. Özünü onunla birgə addımlayan görür. Kişilər isə özlərini Rəhmanın ucalığında sanırlar, "bu da bir yaşantıdır" təsəllisində toxdayırlar.
     Sərvinaz-Rəhman xətti əsərdə elə ustalıqla inkşaf etdirilir, bu iki talesiz insanın məhəbbəti elə inandırıcı boyalarla, elə maraqlı sujetlə göstərilir ki, hadisələrin kitabda cərəyan etdiyini unudursan. Rəhman dəyanəti, qeyrəti ilə baş-başa qaldıqca nələr canlanmır gözümüzün qarşısında, Sərvinazın aləmində qadın ləyaqəti və analıq hissləri ilə yanaşı, bu axarla əsər iki qütbün böyük məhəbbətləri ilə bizi sərhədsiz məhəbbət aləminə aparır, dünyanın gözəlliklərini qarşımızda açır.

Sülhiyyə Musaqızı,
yazıçı-jurnalist

     Sədaqət, sənin "Hal"ını  oxuyub başa çatdırmaq üzrəyəm. Onu birnəfəsə oxuyuram. Utana-utana kitabını mənə bağışlamağını tez-tez xatırlayıram. Kitab mənə son dərəcə gözəl təsir bağışladi. Sənin bu qədər duyğulu yazıçı olduğunu təsəvvür etməzdim. Deyirdim, məndən müsahibə alan bu balaca qız yəqin adi bir jurnalistdir. Kitabın məni heyran etdi. Mən uzun illər Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında nəsr bölməsinə rəhbərlik etmişəm. Həmişə fikirləşmişəm ki, niyə bizdə qadın nasirlər azdır. Yaşlilar yaşlaşib, cavanlar isə üzə çixmir. Mən sənə ürəkdən minnətdaram. Gözəl qələminə, zəngin dünyana, həssas qəlbinə gərə sənə heyranam! Hələ də "Hal"in təsiri altindayam. Təsəvvür edə bilməzdim ki, müasir yazarlarımız arasında bu qədər gözəl üslubu olan, bu qədər təvazökar bir xanım var. Nə isə, hələ oxuyuram. Sağlıq olsun, sözümü deyəcəyəm. Ömür vəfa etsin.

Əzizə Cəfərzadə,
Azərbaycan xalq yazıçısı

     Sədaqət Kərimovanın poeziyasının və nəsrinin başlıca keyfiyyətlərindən biri odur ki, müəllif ədəbiyyata daim yeni mövzular, yeni ideyalar gətirir. Klassik təhkiyənin aludəçisi olmur, özünəməxsus təhkiyə yaradır, sadə, anlaşıqlı, hamı üçün aydın olan deyim tərzinə üstünlük verir.
     O, obrazları əvvəlcədən düşünülmüş sınaqlardan və konfliklərdən keçirməklə deyil, real həyatı nəzərə almaqla yaradır. Əsərlərini mürəkkəb süjetlər hesabına deyil, inandırıcı epizodlar hesabına oxunaqlı etməyə çalışır. Onun qələmə aldığı hadisələr real həyatda hər kəsin rastlaşa biləcəyi hadisələrdir. Onu düşündürən problemlər, əslində əksər oxucuların üzləşdiyi problemlərdir. Ona görə də Sədaqətin əsərləri marala oxunur. Bu əsərlər  ədəbiyyatımızın inciləridir.

Mövlud Yarəhmədov,
filologiya elmləri doktoru

     Sədaqət Kərimova həm nasir, həm də şair kimi qüdrətli və lətafətlidir. Onun ləzgi, Azərbaycan və rus dillərində nəşr olunmuş bədii əsərləri - romanları, povestləri və şeirləri yüksək sənətkarlıq nümunələridir. Həyati faktların reallığı, təbiiliyi, obrazların sosial aləminin, psixoloji dünyasının rəngsiz, boyasız, lakin təbii insani duyğular, həyəcanlar, düşüncələr burulğanında təqdimatı, dilinin gözəlliyi, zənginliyi yazıçı Sədaqət Kərimova istedadının təzahürüdür...
     Bu yaxınlarda Sədaqət Kərimovanın sözlərindən və melodiyalarından ibarət mahnıları dinləmək mənə nəsib oldu. Sən demə o, həm də bəstəçi imiş. Necə gözəl mahnılar yaradıb?!
     Jurnalist, şair, yazıçı, bəstəçi, öncə mehriban, təvazökar, alicənab insan, dəyərli, qədirbilən ziyalı Sədaqət Kərimova - milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı, sərvət yaradıcısı, vətəndaş... Nə yaxşı ki, bu dünyada Sədaqət Kərimova dünyası - söz sənəti var. Yoxsa bu gözəllikləri nədən, haradan duyacaqdım?!

Əjdər Ağayev,
pedaqoji elmlər doktoru, professor

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Хачмаз виликди физва Шушада талыш чlалал радио? Манийрин меле İgid Şargir
Статьи из этой рубрики
Аваз хьурай "Лезги газет"! «Сувар»у скоро 20 лет Cедакъет Керимова - 60 Халкьдиз бахш авур уьмуьр Чи аямдин СтIал Сулейман
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ